Juviviscens



Yüklə 2.44 Mb.
səhifə8/20
tarix14.08.2018
ölçüsü2.44 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   20

,aquaminmercurio, in sale terram

: quam vis enim tria hæc sint mixta

, nihilominus in singulis ita prædominantur

sua elementa , ut id potistimumessevideantur,

cujuspotiorespartes

habent. Ignis ergo copiosissimus est

in sulphure , aqua in mercuric , qui totus

in fumos abit, & a vaporibus iterum

in mercurium coalescic ; In terra

sal , quod a pondere conjici potest a*que,

acaliis rationibus, sumptis a lib. me

teor. Arid. 8c lib. de sensu , & sensili :

sal enim se habetad terram vulgarem ,

ut io6.ad9i. Aqua marinase habetad

terram, ut9o.ad93,qu3eaquamarina

immixtosale gravior est dulci , ad eam

enim se habet,utpi. ad 74- ergo cum

terra sit ponderosissima,/^w'tar, quod

ubi maximum est pondus , ibietiamilla

prædominetur ex adversario; ergo sal

a»l terram resertur^ Adde quod in reso

lutions quotidiana mvxtorum, & sine

arte parata, sunt tantum tria: dneres,

fumus , flamma : agnosce in cineribus

terram , in sumo vapores aqueos , in

flamma spiritus igneos , quod clarius

exponam,c. 4.d. 1.

Illustrari posset hæc ratio Pythagoræo
119

ræorum placitis, nam in temario scecunditatissymbolum,

quæelementis convenit,

animadverunt ; est enim impa-

, rium primus, exparitateuna,&unitate

coalescens , &c. fed fro his vide doBif-

Jima Bungi commentaria in myfieriis mimerorums

hie enim, non philologura,

sed philosophum ageredecrevi.

Vrdaaxvtsecundo de singulis. Terra,

in sua puritate considerata , habet summum

frigus, magnum pond us , densitatem

craslam, diaphana est secun

dum quod, suis terminis facile, dif

sicile alieniscoercetur, aspera,& divisionibusresistit,

facile tamen cum aliis

dementis unitur, nam ad eorum contactus

sit friabilis , quæ cum element!

naturam exhibeant , sequitur terram

esse elementum. Aquahumidissima,

terræ se se facile insinuat, alienis ter

minis facilius quam suis continetur,

fluida est, diaphana, densa, satis fa

cile divisibilis, facillime unibilis.mixtis

diluendis aptissima, ergo est ele

mentum. Ignis calidus,fluidus , agilis,

rarus ,vagus, permeans, spirituofus,

activitatis magna;, facile uniblis,

aucta luce gaudens, facile divisibilis,

difgregativus , seu diflblutivus dum

multum viget , congregativus,& uni

tivus,
120

tivus, si naoderatius agat , colorum om

nium radix , corporum expetita portio ,

astrorum syngenis, aquæ 8c terræacceptissimus

hospes, vitæ instrumentum:

Ex quibus ignem tffi elementumstatm.

Sed hæc tria ad mixtionem sussiciunt

; terra enim corpus vel in figura

coercet, aut solidiorem ipsidatcrasim:

aqua terrain diluit, & cum prædominatur

, certa quadam ratione colliquata,

&colara, mixtum fluidum facit;

ignisbenigno calore utrumque fovet,

liquidum & transpirabile corpus reddit

, & aquæ innatans , ne congeletur

a terra , præpedit ; ignis tamen 8c

terræ vinculum videtur aqua ob humiditatem,

frigoris & caloris amicami

undecumaersitad mixtionem inutilis,

hæcque tria sint satis , sequitur dari rantum

tria Ekmenta,^^ erat demonstran

dum.

Propo-sitio XII.



Defimtiones primarum qualttatum ab

tsfristotele tradita , funs improprioe,

quare alias afferre tentavi, Democriti

flacitis conformes.

A Ristoteles in desinitionibus suit

mirabilis ; Plato illius quæstionis

stiacC
æstimator, quæ dicitur qui1 est ? fotum

terrarum orbem pro accurata desinitione

intelligenda peragrasset , plure*

fanehabemusdescriptiones, quamdesinitiones,

quod inde colligsre licet,

quod plurima absoluta per transcen

dences respectus exponamus. Sic itaqne

frimas qualitates desinitivit Stagirita.

Color ejl qualitai tactilit , congregAns

homogmea, & dijgregans heterogema. i.

degen.t. 8.

Frigut tfi qualitas taBMU , qua corpora

facile ftto termino , difficile alieno tmnitiantur.

i. degene.t. 9. &4- meteor, c. r.

Humiditas vero , eft qualitas taBilts ,

qttacorporadifficilesuis , alienis vero ter

mini; facile com inentur. Ibid.

At,curillapamcuIata#

desinitionibus ponitur ? ut scilicet

in desinitione postea potentiæ sensitiv*

vitiosussiatcirculus,desiniturenim

potentiainordineadobjectum , &,hoc

objectum habstaliquid specisicationis

apotentia, quod nullo modo admittendum

est : deinde nonne calor moderatus

congregat heterogenea in coctionibus

naturalibus , & artisiciosis ? 8c

frigoris vis etiam homogenea congre

gat, &nimia etiamejus intensio dividit,

ficseparat, 8c homogenea, &hæ-

F tero-;
teroganea, undefrigoredisrumpi arboresin

herciniasylva, & saxa ipsa lacerariserunt

, sitque tantum pel accidens,

ut frigus in aqua gelu concreta compingat

lignis lapidibusque carcerem :

quæ adunatie est tantum localis , non

physica: meliusautem fu iflet, desini re

has qualitates in ordine ad modum o.

perandi in mixtione , & generatione

corporum ; nam cum ad illam crdinentur

, persectiorem notitiam inde oriri

par est. Adde, quod desinitio humidi

sumiturtantum in ordine ad locum, &

con venit æque igni , ac aeri , vel aquæ ,

facile enim terminatur ignis alienis

terminis : quaredicendum est , humidi

desinitionem convenire tantum fluido,

& definitionem sicci solidoi nam

coefam ex Aristotele caret qtutlitatibus

frimis , tamen alienis non coercetur, er

go inde coelum est siccum , quodimpticat

ad hominem. Proponam in re adeo

dissicili meos conceptus , aliorum si potiores

sint admissurus non invite : sic

itaquedesiniret Democritus.

Color est qualitas prima rarefaBiva

eorporum , quibus est extrixfeca , institute

k natura , ut fvrmarum atiivitatem proritaret,

& mixtum in vigore detineat,

nttveatque pr)mo\at\>ms ad mixtionem.

Fr'gus
Vrigus eft qualtsat prima condmfativa

corporum,quitus eft extr'mfeca , institute

a natura , ut form* impertum incorpore

firmet, effluxus nimiosimpediat, pariesque

admixtionemvenientes figat.

Siccitai estqualitas prima,

unimem cum aliis refugiunt, comminufaqut

difficile coalescunt; instituta a natura

ad vinctela pardm modificanda , & par

ses ipfai suo mfitu , Ksffigura convenienti

eoercmd

Humiditas est qualitm prima , a qua

corpora habont , ut unionem cum alts

facile admittant,adhxreantque , & divi-

Ja facile coalescant , inflituta a natura ad

vincula partium modificanda , & partes

ipsas laxandat, f rout formoefutrit opportunum.

Hæ desinitiones, fundatæ sunt in modo

agendi qualitatum : videmus enira

calorem rarefaccre , cum ab extrinseco

agit in aliud corpus : sic calor ignis

aquam rarefacit, 8c solvit in vapores;

at durst calor illeest intrinsecus , & naturalis

alicui rei , illam non rarefacit:

sic cor a calore sibi insito non raresit,

neque piper , quod calidum fit , ideo

rarumest: deinde calor est veluti principium

motuum in natura , si loquamur

de motu ad fubstantiam , unde

F x hyemc


hyeme nullæ pene generationes , appetente

vere , calor dominans naturam

movet , & excttat omnia. Pariter nequefrigus

insitum, & naturale cuipiam

rei , illam condensat , sed tantum

idagit in ea corpora, quibusabextrinseco,

& veluti violenter communica

tor, facit tamen ne nimia siant efflu

via, unde, & impedita ilia spirituum

difflatione, &effluxu, dequoAristoteles,

l. l.de plantis, cap. i. sirmius in

ter mixtainanimata, &diutumius reddit

formæ dominium , quo sit, utdurentdiutiusfrigida,

calidissubinde pereuntibus,

sicmarmor, saxa , lapides

pretiosi , vix mutantur , cum tamen

aluminosa, & bituminosi , terrarumque

genera , ultra certum tempus , usui

in re medica esse non possint : deinde

calor movet, frigus vero motum sigit,

quem non invite generationis amore

»equebatur, sitenim, utpaulatimejus

influxu partes constipentur , & cum

adsit calor in mixtione , coalescant cum

sapientia , quæ naturæ motus dirigit ;

tpus enim naturæ, opus intdligcntioe.

Siccitatis vero, 8c humiditatis desisiitiones,

asojido,&fluido, distinguntur

satis, neque ignem humidum esse

concedant, cum ignis unionem respuat

cum
cummultis, nequeuthumidiicontingit

, adhæreat , nam si digitum miseris

in aquam , madidum retrahcs, si per

ignem duxeris , non adhærebunt partes

igneæ. Deinde siccitas , & humiditas,

vinculis partium seu unionis , rationi

modum ponunt ; quare cum hæ desinitiones

petantur a sine , ad quem a

natura qualitates iliæ institute sunt,

videnturmagisaptæ, quamquxvulgo

Stagiritæ proponuntur , qux ab effectis

accidentalibus , vel a modo quo

sunt in loco, petitævidentur, cum indistinctione

abaliis rebus : cum tamen

desinitio rei naturam explicare debeat ;

ac proinde rem illam , a qnalibet alia

distinguere, nam per Mud idem res est,

fir quod differs ab emr.i alh, ut ajunt

metaphysici.

Quod spectat ad modum agendi

qualitatum , etsi in omnibus mixtis admittimus

effluvia corporum , quæ Arifeteles

loco citato a Democrito didicit,

8c celebrat passim Lucretius i medi

cine que patroni uno ore vindicant , ita

ut in eo vix ullum dubium sit , in de

mentis tamen an ea dentur ? dubitatione

non vacat ; siquidem pura elementa

poris carere probabile est , quamvisBasso,

l. a.deccelo, intent. 2. art. +.

E 3: Mis
illisporos tribuat , qui plane necessarii

sunt ad iilam agendi rationem , nam

meat 1 bus indigent effluvia corporum

sive aporroiæ, Verum, hssc controversia

facile solvi potest , meatus enim ex

partepassi, effluvium est ex parteagentis>

ac primo quidem elementis adesse

ilia effluvia, patet in igne, qui paleas

longedissitas, naphtamque, invisibilibus

scintillis accendit, terra exhalat , aqu*

vaporestolluntursursum, magno

naturæ consilio, quæ ea ratione generationes

promovet. Atque ut id concedatur

, in Democriti philosophia ita

clarum non est , an agant elementa per

propagationem suæ qualitatis. Dico

itaque,ut nudam responsionein , omissa

prolixitate , afseram , omnibus elementorum

qualitatibus dari propagatio

nem sui peraerem , qui omnis qualita

tis capax est , quia nullam habet , quæ

Cum contrarictate sit conjuncta.

Calor ergo in agendo magnam ha

bet sphæram activitatis ; frigus exiguam

, nam frigida immediato pene

contactu opus habent , ut sentiantur :

Ser.nirttts certa experientia sibi compertum

esse dicit, nulli glaciem nisi palpet

manu innotesccre , si vero clausis

cculis rem probet , fore, ut nesciat an

, lignum.
lignum, anlibrum, aliudvesociusadmoveat

: atcontrarium expertussum ,

licet enim , fateor, id a modico intervallo

distingui possit i persentitur tamen

obscurum frigus absque contactu,

resque in nivis glacieique cellisprobaripotesti

Humiditas sola partium humidarum

adhæsionemadefacit, siccitas

autem obscuram habet actionem , vixqueacalore

dissipantedistinctam. Ma

xima activitas est caloris , tum in propagatione

sui , tum in agendi modo , &

vi qnam habet 3 unde ignis potentissimum

est naturæ instrumentum, quod

axiomati locum dedlt apud Medicos,

Quodnonsanat dntta , sanat medicamentum

, quidnonsanat medie amentum , Janatferrum

, quod nansanatftrrum , sa

nat ignis. Parva est sphæra activitatis

frigoris, nulla humidi i scdnatura velocitate

actionis hanc carentiam compenfavit

, impune enim digitum per flammam

ignemque trahes ; at sis licet siccior

arena , non immergerisaqua,quin

madesias. Si vero datur siccitas positiva

, nefiio qua ratione agat ; humiditas

autem , frigus , & color in nulla sunt ra

tione: sicuti centrum circuli, diame

ter, &circumserentia,unde&illorum

activitates, & agendi limites sunt in-

F 4 com
commensurabik-sactu, potentiaautem

commensurabilia videntur frigus, 8c

calorihumiditasnepotintiaquidem.

Atque ex his facile tstekmenta singulxdefinire

juxtaDemocritum ,clarius

Umen lingulorum propiietates intelligentur,

cum de ultimisatomoramspeciebus

erit se;mo. Attulimus ergo primarum

qualitatum desinitiones , &c.

quod erat faciendum : nunc autem diluendæ

sunt emergentesadversus hanc

fundamentalem atomorum doctrinam

objectiones.

C A V U T III.

Satisft oljeBionibut contra suferiorem

Democriti doUrinam. '.

DTximuselementaesse materiam

primam, eaque ingenerabilia,

&incorruptibila, dempsimus ex

elementorum numero aerem.quod qualitaribus

primu careat, aliasque consequenteradstruximusassertiones

ex Democrito,

quas ut hactenus munire sumus

conati , nunc tuendæ sunt.


Obji ctiones

Contraincormptibilitatem , &nummm-

Ehmcntorttm.

OBjicitur primo. Incredibile est tantam

ignis copiam in ligno esse,

quantam ab cjus combustione promi

videmus , ergo sequitur generari , ac

proinde clementa non effe ingenera- .

bilia,

Rtspondec,h*nc dissicultatem solven*



dam omnibus illis , qui dicunt elementaefleformaliterin

mixto , sienim ignis

ad sui conservationem indiget calore

actuali, pabulo, & latitudine medii ,

quomodo poterit esse in saxo ? si non,

indiget , qua de causa 'corrumpetur ?

solvo tamen difBcultatem ex propriis

Democritiprincipiis , & utmMsolutio

lenius admutatur , adverto expcrienria

sop: repetita cdoctus, sphæram igneam

decies ter millies octogentesies quater

majorem abunopulveris nitrati grano,

essici, quam sit ipsum granum : cujus

rei habes demonstratiomm in his numeris.

' . •

Graniintegri diameter ,,',', '



s. Radix . i . . : ; ,"j -• -

Circulusplanus

F 5* 4.Plantu
130 D I S T U T,A T t.

4. Plamts numerut

Sphæra solida

8. Cubut.

Crani accensi diameter

48. Radix

Circulus pknus

£304. P/anus numerm

Sphæra solida

110592. Cubut.

At , numerus 8. seu cubus grani non

accent! continetur 13914. in numero

1105-91. seu cubo accensi, ut patetper

divisionii Arithmeticæ , & Algebra regulas

: ergo sphæra solida accensi decies

ter millies octingentesies xxiv. continet

sphæram solidam non accensi , quod

(rat demonstrandum : neque cuiquam

inhisct mmeris duiium ens, qui Eucl.

1.1*. element, perceperit : sic enim ille,

prop. 2. Circuit eam inter si ratienem

hatent, tpiam descriftaa diametris qua

drata , &prop. 18, Sfhar* inter fe ratio.

item habenp Juarum diametorum trifheatam.

Tanta itaque ignis copia , qoanam

oritur ratione? Respondeo , eam non

esse tantara, videri tamen primo, quia

idem ignis in pluribus locis videtur ra

tione motm , &rcfraft»onis: sic una

, scintilla


131

scintilla sursum ascendens lineam ducerc

in aere videtur , & si baculum ignitumgiraveris,

circulum credes, quod

ergo in his motibus contingit , idem Hi

flam ma accidere par est crederei supersiciem

scilicet igneorumque spiri -

tuumexiguumnumerum multiplicem

apparere, &eo copiosiorem, quo motus

velocior est , nam tardus in paucioribus

locis videtur : præterea in omni

flammadaturoleaginositas, quærefractionem

facit , &diversum situm , quo

sit, ut eoetiam nomine idem inpluribus

locis multiplici distractaque specie

appareat. Quod si e grano pulveris nitrati

tanta ignis vis erumpere videtur,

cum tamen i 11 i generandodesint appa

ratus in omnl generatione requisiti,

quod dispositionibus, quæ sensim introducidebent,

non sit tempus , quanto

major ignis copia in lignorum llrue

dditeseet? De'mde,cxxm ignis sit lucidus,

sit ut omnisflamma ignis essecenseatur,

utpote lucetincta, cum tamen res

ita se non habcat : quare illud omnc ,

quod a sensibili magis caloris lucisque

prædominto, rectedenominatur ignis,

magnam aquæ , terræ, &aerisportionem

immixtamhabet. S^oisifueenm

fatisfaeiant adversari* ; quæret Demociitus*
132

critus, utquid-tantavaporumcopia ex

uno aquæcyatho emergit; num aqua

de novo generatur ? rarefieri dicer.t »

quod itidem de igne, in lignodelitescente,

concedemus : quare ignis est

in mixtis , veluti compact us , statim autem,

ac in latitudinem medii aerispotesterumpere

, raresit , & magnum oceupat

locum : & dissolutio sensim facta,

sensim etiam ignem prodit , sitque

wtea diutumitate major censeatur eju»

copia, cum potius lentus motus æstimari

deberet . quanam autem ratione

siat ea dissolutio, explicabimus in calce

disput. 2.

Objicitur secundo multiplex expelientia.

i. Aqua ex Æolipilo Vitruvii exit in

ventummutata.

% _ In maris medio , vi remorum , ignis

scintillæ emicant , quia interceptus aer

in ignem mutatur.

3, _ Ignis extirguitur, nequeulH spiritusigneisupersunt,

etiam in vaseHermerice

clauso.

+• Ubicunque est ignis, ibiestlux,.



ergo, extinctoigne, nihilignissiiperessefatendum

est, quia nulla lux resi

dua est, ergo corruptio ignis secuta est

ejusextinctionenj.,

J. DanC
134

Dantur ignes, qui aqua nutriuntur,

& in Dtlfhinatu ad Gratianopolhn

sons est, qui aqua sua nutrit ignem,

unde & fms igneus , illi nomen inditum

, cujus fontis meminit S. t~Aug.

de Civit. Dei,

6. Sol elevat vapores , qui non sem

per solvunturin pluvias, superest ergo,

ut caloris vi , mutentur in aerem. Quibus

experientiis , aliisque , v.idetur convinci,

elementa inter se transmutari ,

acproinde male stabiliri a Democrito,

ea efle ingenerabilia , & incorruptibi-

Iia,

Experientiæ succedit tttf/» Aristotelis,



1. i. degen. c. 6. qui ira agit contra

Empcdoclem , qui cum Democrito sentiebat.

Elementa (inqaid) poffunt comparari

inter se ex quantitate , ergo habent

aliquid commune, ratione eujus

mutari possunt. Hoc argumentum Aristotelis

futile est, si non penitus enucleetur

, forte autem , & validum , si

latens exquiratur medulla- Quantitas

enimestaccidens, ergo adhæret alteri,

sed in singulis dementis est quantitas,

ergo in singulis esteliquid cuiadhæreat,

ergo illud subjelium est commune

omnibus, ac proinde secundum illu4

mutari inyieem poterunt.

Et
134 DlSPUTAT. I.

£t idem Stagirita; ca-p.^.fiarguit,

quæcunque mutuo sunt contraria,

pofl'unt invicem transmutari i sed ele

ments sunt inter se contraria , ergo in

ter se transmutabuntur : major est clara,

ex dennitione contrariorum : nam con.

trariasunt, quæ sub eodem genere frofita,

inter se maximedifferunt, &ab eodem

subjecto sese expellunt : ergo possunt

essein eodem subjecto, saltem succes

sive, acproinde ex unius corruptione,

altcriusadmittiturgeneratio : ehmenta

>verc contraria ejsefatetsensu.

Affero instantiam. Omnis alteratio

est propter generationem substantia-

Iem ; sed ignis , verbi gratia , in terram

agit, eam alterat, ergo ut faciat

aliquid substantiare : atqui omnium

agentium sinis est assimilare sibieffectum

, ergo sine suo non debet privari,

præsertim cum sit prius ignis , properft

tgere, quam prepter mixta. Cum itaque

ignis terram alteret , & alteratio

sit via ad generationem , debetque

passim assimilari agenti , sequitur ter

ram ab igne corrum pi ; & ratio a prio

ri peti potest, a p. 7. nam alteratione

ponuntur dispositiones ad formam :

trgo cum ignis in terram introducat

dispositiones, & qaalitates ignis , se*

quitm
135

quitur etiam ignis formam debere Aiccedere

: aide quod contranæ qualitates

debent posse inhærere subjecto ei.

dem , ergo qualitates ignis possunt essc

in materiali subjecto qualitatum aquæ,

ergo & ipsa ratio specisica ignis live torma

substantialis.

Hæcsunt, met Judith , majoris momenti

contra elementorum incorruptionem

argumenta, quæin suum diem,

ponere sum conatus , ne (quad in Art-

Jlotele damnamus , qui maligne ioBrinam

adversariorum adducit in medium )

videret præ varicari.

Restondeo ad frimam experientiam,

aquam in Æolipilo Vitruvit violenter,

geartisicioscintrusam > ob tenuius fo

ramen , exire non posse , nisi in vapores

attenuetur, qui deinde in aquam refolvunturiterum

i atqui vapor est formaliter

aqua , ergo nulla ibi sit aquæ corruptio.

Ad sceundam, re/pottdio,vi remorum,

ignis scintillas posse emicare; quiaelementa

sunt immixta locis ,de'mde , vel e

remis prodiisse dicam , sicut ex ligno

lauri arctius constricto emicat,ute

sixo; vel ilium ignem in aere iplo extitisse.

aut in aqua.

Ad $. 8c 4, i*w , plures requiri condi

tioner
136

tiones igni ad id, ut luceat : in flamma

certe necessarium est humid um pingue,

& aliqua partium ignearum adunie:

lAtomi autem sptritusque ignei omncm

chymicorum solertiam , pororum benesicio

fallunt.

Ad quincami nego ulliim ignem aqua

nutriri , qua de re videbis in mia

Tbeerica militarijib. ^.Tbeor.<^,Adfontem

ilium igneum, qui a me tantum

nonest visus, r»fpo»rfeo,siilphureos halitus

undiquaque emergere, qui aquas

allambunt.

Ad sextam rf/co,vapores illos , vel asportarialioa

ventis, vel in pluvias msensibiles

solvi , ut in retum , ae'rem

quem sl-rotinum dicunt , qui sere ros

est vespertmus, in guttas noctu decidentes,

in bumorem ilium, quiinherbas,

& alia allabitur, ergo nulla exptrientiaprobatum

ejl , (Umerita tranjmutar'i.

Ad rationem Aristotelis rtspondto ,

ipsi philosopho ess: solvendam, Coelum

enim, quod ex ipsius placitis incorru

ptible est, habet quantitatem , ergepotest

romparari cum dementis, ergo habet

aliquid commune , secundum quod

transmurari possit. Sed ex propriis De-'

mocriti principiis /o/wargumentum in

forma.
137

forma. Elementa possunt comparari

inter se penes quantitatem, co»ers a»r.

ergo habentaliquid commune , specisice

nego , generice concede : atqui ad

transmutationem requiritur communio

specisica ejusdem subjecti: nam mo

les substantial is ignis differs specifke a

mole substantial! terræ, ac proindenihil

est commune interilla duo, nisi ge

nerice , sic coeli materia , si diversa essefc

a materia terræ, certissimum est, ccelum

nunquam in terrain commutari

pesse, quianihilest utrique commune,

nisi generice, nequeobflat, quod singuliselementisinhæreat

quantitas , unde

concludetadversarius, quoderit subjectumspecisiceidem:

nam iniis,quætoto

etiam genere differunt , videmus non

raro eadem accidentia, 8c qualitates:

equidem debuerat ostendere Stagirita

fuæ materiæ pvoprietates ab ipsa inseperabiles

, & quas soz^M. quarto mod),

iisque stabilitis, & demonstratis, potuisset

a posteriori ostendere, ubinamea

materia reperiretur.

*.Ad fecunSam rationem . Contraria

possunt invicem transmutari , nego snajorem,

adprobationemmajoris, qund

contraria sese expellant ab eodem subjecto,

respondet distinguendo, se ex'

pellunt
138

pellunta subjecto primario , inhoejionis

ntgo , a subjectodenominationis , & sub

jecto secundario inhæsionis concedo.

Explico meum responsum , non existimo

ab ullo philosopho admittifrigus

in ignepuro, & defæcato pofle inesse,

ita ut ignea pars possit evadere frigida ,

ut 6- si ergo in igne videatur hoc improbandum,

cur in aqua concedetur ?

cum sit utrobique par ratio, & contrariorum

eadem sit philosophia ? quare

negavl contraria expelleresea subjecto

primario inh^sionis, quod explicui ,

des 1. 1 4 Contrariis idem est subjectum

inhæsionis in aere, unde se se mutuo expelluntqualitatessibiiusensx;

In mixtisautem

est tantum subjectum deno

minative idem , nam a potiori denominatiosumitur,

ibicnim est ignis, &aqua

, sed pro alterutrius adfenfum domi-

, tiatu mixtum diceturcalidum , vel humidum

, ant frigidum , quamvis multae

particulæ aliter fe se habeant.

Pro instantia ultimo adducta exfltct

duo prindpia quibus innititur. I.Omne

agcns intend it sibi assimilate effectum:

si sit agens univocum, & nullialteri

silbordinetur, tanquam instrument nm

causæprincipali, verissimum estaxio-

Bia, at fiixx arquivocum, vel instrumentum


139

tum tantum alterius , cstfalsum:sic enim

sol non intendit facere alium solem

, dum cftncurrit ad generationem

auri, &dolabraflatuamdiflecans, non

intendit facere dolabram , quia est instrumentum

ideæ, quam habetartiftx

inmente, 8tratiohujusrei a priori peti

potest, a natura sinis, qui ab omnibu*

mediisintenditur: quare, 8chuicaxiomati

inter philosophica datus est lo

cus; Causæ instrumental , & subordinatæ

agunt in gratiam principalis agentis.

II. Autem principium , implicante

sine frustra adhibentur media , verissimum

est, & facit a nobis ; sinis enim

clementorum , 8c suarum actionum unus

est, nam esse, estpropter operari,

quare cum element* sint propter mixta

, etiam omnis generatio siet in gra

tiam mixti , unde non est prius igniassimilare

sibi efsectum , sed verus ordo

est, ut ignis agat propter mixtum, cui

subordinatur : ex quibuspattt folutio,

AdconsirmationemR. i.distinguen.

do.ut supra, desubjecto inhæsionisprimario,

& secundario , & de subjecto

denominationis : R. 2. tranftat , posse

frigus in igne , calorem in terra subie»

ctari , nego sussicere hujuscemodi dispositiones,


140

sitiones, cumadversariusetiamconcedat

elements formaliter in saxo , ubi

igniscalorepeneomni caret, & tamen

est formaliter ignis.præterquam , quod

hxc argumenta procedunt a suppositione,

quod deturmateriaprlwia, di

verse abelementis, quod Demecritusnegavit.

Objectionei

Contra temariumehmcntorum nume*

, ' rum.

OBjicitur primo. Unum uni estcontrarium,

sed datur unum frigidum,

& siccum , nempe rm-<»,ergo debet dari

calidum,&humidum,nempeaer.

Respondeo primo , hoc argumentum

solvendum esseS. Thomæ, Stoicisque,

cum quibus Seneca in q . nat. ait , ae'rem

esse frigidum, Vallesio qui temperatum

facit. Refpondeofecundo , negando ma>

jorem , nam uni plura sunt contraria,

sic opio contraria sunt alexipharmaca,

castorium , assa , semen rutæ , Origa

num. Bezahar indiftinftc venenis datur,

ex Avicenna in canticis , parte tertia,

numero 51. & 1. 4. Fen.6.t. 1. c.j\ Re

spondeo tertio , unum uni est contrarium,

hoc est , unaqualkas uni qualitati,


141

ti ,trtmseat major , concido minorem , nego

consiquentiam: namin syllogismo sit

transitus a qualitate ad substantiam ,

cui nihil est contrarium. Eodem recidit

argumentum a quatuor primis contrarietatibus

petitum , de quo supra

egimus.


Objicitur secundo. Graviras , & 1evitasoriuntur

a qualitatibus primis, sed

aerestgravis, ergo habet qualitatema

primis ortam , & conscquenterprimas,

nam ab effectu necessario cognoscitur

existentia causæ, per princip. 11. Minor

itaqueprobatur, primo a Mathematicis

, qui de aeris pondere scripserunt,

inveneruntque ejus punderis momen

ta, a Francisco de Mendota qui in suo

viridario problema instituit, aninatrt

narigariposjit , 3 . adescensu lapidum,&

«liorumgravium , quæ3 ae'rispondere

prægravata, urgent fuum descensum,8e

velocius in sine, quam inprincipio moventur

, 4. experimento adducto a Bassoncquifblleminflatumcitiusdescendereait

, quam aere vacuum, obaddi-j

tum aeris pondus , 1. demotu intent, x.'

art. $.

Respondeo f nmo negando majorem,



priusenimest, elementum esse mobile

localiter, quamcalidum velfrigidum',

nam
142

nam corporis desinitio motus importat

principium', quod gravitatem esse

volunt.


Responderi posset secundo, neglecta

majori , negando minorem , quæ est

contra Aristotelem , qui vult aerem esse

levem , in 1. 4. meteor , & 1. de cælo , 1.

deortu, & alibi,i'»rum , sive levem sive

gravemdicat aerem , manetargumenti

vis, quare dijlinguenda est major : gravitasin

mixtisoriturab dementis, & eoruvacnii,

cvncedo, in simplicibus corporibus

nego.


Ad primam probationem Refpmdeo ,

a mechanicis plerisque admitti pro virtutemotrice

omnium corporum solam

gravitatem , ut per extrusionem deinde

motus fuos explicent , verum defua hypothesi

cura non est mathematico , & ,

reveraillamprobare, alterius estfacuL

tatis, utait Aristoteles ; ponderare autem

aerem , diligentiam non superat

humanam, licet enimexigerevideretur

spatium corpore leviori plenum, utesset

ignis regfo , tamen , 8c in ipso aere , 8c

in aqua examinari potest, levior enim

aer citius extruditur sursum , ponderosior

tardius , dataque motuum propor

tion , de ipso pondere judicari potest 5

In acre autem puriori , impurus aer po

test
143

test examinan , ut si magnum utrem ac

re insercias ex vulle desumpto, alium

paris ponderis montano , videbis in aere

sereniorialterum altero præponderare ,

quæ animadversio, ut in aquarum generibus

non inutilis est medicinæ , leviores

enim probamus, ex Hipp & Galleno,

ira, 8c aeris examen ex bilance

non est spernendum , crasius enimaer

deterior; Verum , hæc nih.il faciunt

contra nos, quia argumentum procedit

de elementis jmpuris, contra po-

, stuktum 3 .

Ad secundum Respondeo , Mendocamloquiexsuppositione,

quod detur

ignis in Lunæ concavo , elicereque consequentiam

, illuitrandis veris Luciani

historiis appositam : sint enim'nave*

sinus amplissimi in aeris convexitate

positæ, negat cas ad centrum mundi

casuras, quia levissima ignis substantia

aereleviorireplebuntur, unde, & ex

pands velis remigioque in aeris convex'a

supersicie poterit navigari : quæ

Mendo^æ curiositas luxus pluriraum,

parum autem contra nos roboris obtinet.

Ad tertium Respondeo , negando impelli

lapidem ab aere , sed mobile colligitimpetum

in descensu, cujus propor
144 Disput'at. I.

portionem certis regulis .digesserunt

mechanici, quas favente coelo videbis

in meaTheoricamilitari. 1. i.aTheor.

I. ad to.

Ad quartum, nego experientiam Bassonisverara

esse, sed ipsum ex conjectura

loqui asscro, neque asefactum

illius rei experimentum scripsit ; imo

expertus sum æqualibus momentis va.

cuum plenumque follem descendere,

quod ut meliusexplicetur, & ut solidissimum

Democriticis assertionibus

r'undamentum ponaui, sequentem instituo

ratiocinationem , ex princip. 1 1.

Propositio XIIL

»ui'er cantgravitate, & levitate.

SI experientia, quamaflero, omni

caret errore, peripateticam philosophiam

ruisse existimo. Sæpiusexpertussum,

diversæ gravitatis,siguræ.molis

, pondera , æque velociter ab editioribus

locis ad terram pervenire : lignum ,

& serreum globum eodem momento

ex cad cm horizontali linea pari altitudine

demili , 8c utrumque pari velocitate

ad terram delatum est , saxum , &

glebam , librum , 6t plum bi globum ,

pilamlusoriam , globum serreum ,vesicam
145

sicum inflatam junxi diversis locis , 8c

temporibus ,nihil tamen , vel minimæ

difserentiæ potui depræhendere , licet

ab editissimis turribus experimenta repetiverim

: & id in aerescnsi , quod in

inani con tingere canit doctissimus Lu»

cretius , 1. i.

OrtmiA quapropter debent per inane

quietum


Æque ponderibus nm tquis concita

ferri.


Cuj us experiments rationem aprior

reddere possum us, omnis virtus corporum

inanimatorum oritura primiscor*

poribus ; Sed prima corpora sum oequaliter

mobilia , ergo omnia corpora ab

ipsi's orta : major admittitur diserteab

Aristotele , cum ait corpora moveri pro

ratione elementorum , prob- minor. Ibi

debet este eadem vis motrix, ubi par

est i 13 i us necessitas, alioqui nature,

quæditissima est , desiceret in sui pri*

mordiis : atqui par est exigentia , ut omniaelementa

paribus momentismoveantur,

cum ad idem munussint dcstinata,

mixtorum scilicet generation!, er

go debent paribus momentis serri ad

locum,ubi persectæ siuntgenerationes,

qui est centrum mundi, & regio circa

centrum posita. Quibusitapositis.

G Prt*
146 DlSPUTAT. I.

j ;.

Prthatttr propositio. Si aer haberet



gravitatem, aut levitatem, faveret quibusdam

corporibus in descensu, alia ve-

, ro præpediret, atqui id non facit, ut ex*

perientiapatet, erge aer caret gravitate,

& levitate : majorissequelamperpendens

Lucretius , loco cicato , sic ait , po*

sita scilicet in medio gravitate, & levi

tate.


Nam per aquas quatunque cadunt, at'

queaeradeorsum.

Haepra ponderibut casut Cekrare net

ceJleeft.

Probatur itaque major. Ut se habet

gravitas aquæ,adea,quæ per ipsam de*

scendunt , ita se habet gravitas aeris.

Sed gravitas aquæ remoratur leviora »

0

ergo idem deberet facere gravitas a«



ris. Idem de levitate judicium esto : pirum

tardius serturper aquam , quam

plumbeus globus, 61 si duas pilas rerreas

diversi ponderis , utaiterasitunc


147

a. altera lib. 4- minor citius ad aquæ

fundum pervenier. Quo enim corpus

acutius est, eo faciliusdividit resistentiam

medii, unde cuneiquoacutiores,

come'ius dividunt, & acutior cultri acies

promptius secat : at minor globu*

facit angulum contactus, cum aquæ

piano, magis dehiscentem ; Sit enim

globus major F. globus minor E. aquæ

supersicies A B , angulus contactus a

majori circulo CAB. linea directionis

motus a centro gravitatis D. sit diame

ter FDA. Dico primo angulum conta

ctus a majori circulo cum supersicie a.-'

quæ esse acutiorem, quam a minori,

ac proinde globum minorem facilius

promptiusque,cæterisparibuSidividere

aquam : cum enim lineæ DA, AB. fa*

G 1 ciant


148 Disputat. I.

ciant angulum rectum BAD. qui in

duosangulos BAC, CAD. per circumserentiam

A C. dividitur,sequitur,

quod acutiori facto angulo BAC. sit

obtusior remanens D A C. ut patet ex

communibus notionibus primi elementorum

, atquiestanguliDA C dividere

, constituitur enim ex linea directionis,

& supersicie corporis , trgi tar*

dius divides : quod autem in minori

circulo angulus contactus sit obtusior,

facili negotio comprobatur ex princi*

pioo.t.EucIid.habetenimseuttotum

adpartem, ergo remanens angulus ex

peripheria, 8clineadirectionis acutior

erit,

item globus supersiciem habet a plana

minus remotam, minor autem recedW

statim multumque distat a piano : quare

& aqua minus resistit minori. Com

frmatur, quia uterque globus F & E.

iibi defodiunt inaquaalveum, quo se*

rantur , est autem in concavitate aquæ

ambientis E magis præceps via, minusque

a linea directionis alia, ergo minor

globus promptius per aquam, & aliud

medium resistensseretur.

Cur ergo idem in aere non contingit,

inæqualibus preescrtim ponderibus?

lenim, ut ait Euclides, 1. delevi, 8c

ponCa
149

ponderoso , diverse potenffæ diversi

contingunt motus, ut quid ejusJem

magnirudirris globi duo , alter ligneus

libræ uni us, alter plurabens librarum

jo.per aerem atqualibus momentis seruntur

: debereat enim per Theorems

2. habere differentes motiones, itaut

dum unum pedem emetiretur ligneui

globus, quinquaginta pertrasiret plumbeus?

An quia aer sustinet omnino nihil

? at prægrandes aves in aere librantur.

An quia levisestaer absqueulla

gravitate , ac proinde gravibus quibuscunquecedit

? at certe deberet ea levitas

gravioribus facilius cedere ; ergo

cum omnia perpendiculari motu æqua*

libus momentisperaerem serantur, li

gnum eft,nequegravem neq; levem tjje.

Quod cognoscens Democritus apud

Aristotelem,l. 4-cceli, t.41. solvithanc

dissiculatem, quæ maximi hoc in loco

ponderis est ; Democritus itaque exis

stimabat, teste philosopho , stricta cor

pora descendere , quod paucaipsis resi

stant, lata vero ideo ascendere, super

aquam. Subditinstantiam aDemocrito

adductam, textu 41. debtrttmiminatrt

hec etiamfieri , fed solvit moUiter , ait

onim, non in unum impetum facere Soun ,

w;«wSoun motumtorumqu"fursum

G J vummmr
150

moventur torporum, quæ solutio non

mollis est, sed nervosa; negat enim

paritatem Democritus, cum ait, non

sieri motum in uno, & eodem medio ;

aqua enim resistit ob gravitatem humi»

ditatemque, aerautem nulliusest resistentiæ,

quia gravitate, & levitate emni

caret- Quid vero intelligat per vocem

Soun, innuit philosophus : at

illam particulam sursum intellige de

c-mni motu, qui inaeresit, aerenim

respective ad aquam superior videtur,

absolute autem nihil datur sur^

sum deorsumque, ut probatur a nobis

in

voxabigentis aves apud Aristophatiem,

in Vesfis : delata enim violento motu

pondera eum sonum edunt.

Hæc autem experientia depart ponderum

omnium ad terram descensu

nulla habita molis , siguræ, gravitatis

excedentis ratione, aut aliorum, quæ

xnotum vel accelerare, vel præpedire

possent, Peripateticis omnibus contra

sensum est neganda, si suam stare velint

doctrinam, oeteroquin mirum, quan

tum Democriti sententiæ favet, & Sta*

giritænocet:nam si virtus motrix deor-

Fum est major in saxo, quam inligno,

Cur lignum æque cito descendit ? si atrobique
151

f.cbique par est , cur saxum majoris est

g-avitatis? certe admiffa scmel gravi

tate, & levitate, nullo modo concedi

potest id sieri , quod tamen oculis ipsis

d:præhendimus,

Scio quosdam negareab satis edito

loco factam experientiam , dicereque

nonnullum , quod si ab orbe lunæ deciderenthujusmodipondera,

fore ut depræhenderetur

diversitas i Jed centra;

iensibilis diversitas virtutis , imo ita di»

versa, utalterasitin centupla proportione,

debet efsectum facere sensibiIiter

diverfum,in fpatio satis c5venienti, sed

nulla unquam depræhenditur difseren

tia, quæveluniuscubiti, imopalm*

sensibilis eGct,ergo nulla est virtutis difserentia.

SctibitCampanellaquæst.3i.a.

i- physiologiæ , expertum se , citius pilam

unius uncise cadere , quam serream

6. librarum , subditqueTvH<'flW»w , quod,

aerplus sustineat: at etiam plures sunt

panes quæ resistentiam vincunt: neque

enim retardantur suis partibus pondera

; cum unicuique parti vis sua motrix

insitasit : moles enim vim intrinsecani.

non præpedit, cum ea paribus cum corporecrescat

incrementis, quare æqualis

est utrinque v irtus , rrspecti ve ad partes

quibusrespondet:si enim major globus

G4 so-parIjTX


152

jo, partes habet devehendas , ipsi concessa

sunt zo.virtutis motricis momen

ta, & minori globo , qui 4. constat ma

mentis, totidem correspondent partes

quareinmediononresistenti omniaæt

que cito descenden.t. Verum nee mihi,

nee Campanellæ sides sit, provoco ad

Cxperientiam , quam adeo facilem , &

promptam , totubique turres, editioraqueloca

faciunt. Atqueut omne suffugium

tollatur adversario,qui propter

angulorum opticorum perpendicularem

pene allapsum negat, ab eo qui sursum

est posse discrimen deprehendi ,

adsint inferius qui ponderum casum

explorent , & qui superius est rationem

habeas, ut utrusqueponderis supersi

cies lit in eadem linea horizonti paral

lel , & bina ejusdem instanti demittantur,

veritatis investigandæ causa. Se,-

pius cum aliis , & solus, inaquam, in

terram, variisqueponderrbusexperientiam

repetii , neque unquam vel la*

turrr, uuguem abfuerunt a simultate

cursus, videndum tamen , ne ventus re

flet, si enim aer non sittranquillus, deviabunt

a linea perpendiculari pondera,

&hacillacquerapientur, led quæz

cunque perpendiculariter cadent , ea

porro nullo discriminc ad terram eodem
153

dera instanti pervenisse depreftendes.

Ergo aergravitate, & levitate caret ,

etiam ex suppositione , quodeæqualitates

denturin rerum natural quadere

infra Democritus, d.j.cap. i.VidebisSc

Theoricam meam militarem, lib i.

Theor. u,

Obiectio.

Contra aeris indtfferentum,

|""vBlicitur ttrth :Si aercareret quali-

^ tatibus primis,inutilis esset respira

tion!, ad quampotissimum a naturaest

ordinatus : neque enim humectaret, vel

refrigeraret cor.

Ut huic objection! siat satis. Obstrvt

i . non ideo moveri pulmones , quia

succeditaer, sed ideoaeremsuccedere,

ouiapulmo movetur, principium enim

motus est a vi vente.

Oifervo x, humanum genus in ea re*

gione aeris vi vere , quæ a vulgo insinu

regioaeris,a doctis dicitur atmejf hara,

hoc est , vapida regio , de quaClavius,

lib. de crepuseulis; Scheinerus in refractionibus

cælestibus, & in Rosa ursina,

Kepplerus in paralipomenis ad Vittel-

1ionem , eamqu e non in terra modo,

fed etiam in stellis probabiliter admit-
154

tit GaliUus, obilludprofluviumcorporum

, quod in singulis pene deprehendimus.

Hanc^i. milliaribus penes

perpendicularem commehsuratis surfum

exporrectam , quousque scilicet

ascendunt vapores, facile censuerim,

cum Mathematics instrumenta id inserre

videantur:quamvis ea inæqualitcr

diffusaest, cum alibi craulores aut frequentiores

vapores exhalation esve fundantur

, unde&c aerisdiversitas oritur,

ttlibi vero infrequentiores , & fubtilio •

ies:quo sit, ut crepuscula septemtrionalia

meridionalibus sint longiora , non

ideo tantum,quia obliquiores solis radii

perveniunt illuc , verum etiam id a vas

porum densitate , exhalationibusque

densioribus oririparest. Quapropter,

Sc contra sphærærationes, Hollandiin

celebri ilia navigatione , qua ultimo

iter ad Sinas per septentrionis glaciem

tentarunt, 21. diebus solem citius spc

Viderunt, quia refractione ingenti factu

m est, ut sol qui multis gradibus in

fra horizontem conspicuussieret. Clavius

rem mihi incredibilem deproportione.

quam habent elementa, resertin

cap. i . sphæræ Sacrobosciscum ait: ignis

sphæram habere proportionem majorem

cum terra, quam 3 8*80. ad i.&ad

aerem
155

aerem majorem habere,quam 85/803.

ad r.globusvero ex terra, &aquacoa-

Iescens , eodem autore i se habet ad ae*

rem, ut 23 , ad 1, fed tantum abest,ut se*

ctatores habeat, quin etiam plurimi

existiment aerem usque ad sirmamenti

concavum porrigi. In eo itaque Clavius

videtur hallucinates , quod vaporum

ascensum abigneoccurrenteprohiberi

crederet, unde, cum 5-1 .milliaribus

tantum ascendant, conjecit non ul.

terius aerem exporrigi : Sed ideo slstuntur

, quia radius primarius reflectionis

solaris non extenditur ulterius,

quare vekiculo luminis 8c caloris dcitituti

vapores colligunt se, ac ad da

tum fuum nativum redeunt , & cons

denfati resolvunturinpluvias, exquibus,

Resp. argumento, ntgando majorem,

non enim reipiramusaerem,ut est pure

aer , sed quatenus vapores dilutos se»

cum vehit, quibus atmospb*ra plena

est : aerenim purusa vaporibusinutilis

estrespirationi, undesicut aquasuffocat

, ita aer subtilior est ex suapte natura

, quam ut sit pulmonibus aptus :

mixtus autem vaporibus , respirationi

aptissimus redditur. Aer itaque loquelæ,

pulmonum motui, & refrigerationi

usui
156

Objectiones.

tisui est,quia ob terræ,& aquæ viciniam

frigus quoddam habet , vapores autem

humectant , ne lingua aut palatum exsiccetur.

Quod consirmatur experien<

tia, in montibus enim Peruviæ altissimis

, nisi vaporibus a spongia madida

ori nasoque admota aer diluatur , no

scilicet benignis vaporibus incomitarus

pectus petat,periculum vitæ manisestum

est , & qui hoc spongiæpræsidio

destituti , in transiturf/2Æ»«ri»'tantum

siunt, secum vero præclare actum exi*

stimant. Ergo utilior est multo respirationi

aer, fine qualitatibus primis ,

quam si eas haberet , quia nocivum

semper esset haurire humidum vel frigidum

in summo; benignius autem

insinuant se aeri vapores , & cum illo

immixti pectori conducunt.

Dices ,si aer frigidus non est, cur ergo

Tentilamuræstate?

Resp. in æstuad solem, nonsentiri

ventilationem, eamqueesseinutilem,

in umbra autem , ubi aer modice est refrigeratus,

utilised, & quod novæ sem»

per succedant aeris partes , iis quæ nostro

contactu incaluerantamotis.

Reliquas oljtSiones , si quæ sunt , ex

doctrina, &adducta, & adducenda ,

nullo negotio diluere quivis poterit-

Dis
157

D I S P U T AT I 0. II.

DE COMPOSITIONE

RERUM EX ATOM IS.

PRæsuppositia de materalt corporum

principio doctrina, illud

idem materiale contentplaturus

est Democrittu , quatenus

ex ipso Cætera componuntui';

sive ut continuum, &mixtum. Prius

quæstio tptidsit , suit facienda, quam

quæstio quahs fit. Vasquez materiam

primam Aristotelicam existimabat esse

totam in toto, & totam in qualibet

parte, 8c a quantitate superveniente sie*

ridiviiibilem. Sed pace tantiviri prius

JubjeBum divisibile est , quam sit quan

tum, nam radix originaria distinctio

n's est individuitat , quæ separationem

semper patitur , radix autem division

nis actualis est unio ; Sbtantita* vero

reddit corpus impenetrabile , hoc est

ita, ut cum aliis eodem in loco else

non postit , ac proinde di visibilitatem

mechanicam inducit , quæ manu sit

aut serro : at vero sine quantitate, An>

gulus materiale principium corporum

posset optime dividere, cum partes in

divirift
158

divjdualiterdifferant.Nuncexhisprincipils,

quæfusius comprobare Metaphysicorumest,

pergo ad maximum

Democriticæ phylosophiæ myst

scilicet ad demonstrationes , quod om~

niaex atomissint compaSla : prcgressus

in insinitum , indeterminate productiones,

partium confusio , impossibiliasunt,

nedum quæ satis conci pi pep

sins. Equidem damnanaus Democritus,

quodfortuitoatomorum concursu

mundos insinitos dixerit esse productos,

damnandus quodeximium adeo

opus naturæque universitatem fortunæ

potiuscoecisimpetibus , quam provi

dential sapientibus momentis dispensari

crediderit: Sedsi dicamus , Deum

Opt. Maximum atomis omriia compofuijst,

versimiliorem doctrinam sectabimur,

planiorem certo, & multocompen*

diosiorem ; quam ut meliusinsinuem

sex capitibus digessi. Primo ne alii

non auditi damnentur,præcipuas opi

nion es de con tinui compositione pau»

cis expendo. Secundo alomis omnia

componi probarc conor. Tenium caput

in atomorum distictione specisica

, & proprietatibus singularum specierum

verfatur. Quartum considerat

ototnos ut in mixtionem veniunt. Qui**


159

to Szsexto, objectionibus communibus

nobisque peculiaribus sit satis : mathematicorum

autem more , ut superius

kci,defimtiones, & frincipia præmitto.

I. Desihitiones.

I. Pars determinata, est ea quæ habet

magnitudinem, terminis assignabilibus

sinitam.

II. Pars indererminata, est ca quæ

nullisterminis asiignabilibus sinitur.

III. Pars communicans , est quæ

habet aliquid commune cum alia : sic

semipalmus , est pars communicans

palmi.

IV. Linea incommensurabilis, longitudine



cum alia dicitur ea , quæ non

est ad aliam, ut numerus ad numerum,

hocest,dequainstitui nonpotest com*

paratio per numeros , ut si dicatur linea

A —B, se habet ad lineam C D*

ut 1. ad 4.

V. Linea commensurabilis potens

tia , est ea , cujus quadratum est commensurabile

, cum quadrato alterius:

sic diameter quadrati, quæ est incom

menfurabilis longitudine cum costa,est

tamen commensurabilis potentia, nam

quadratum, quod ex diametro sit, due

plum est quadrato costæ , ut patet ex


160

47'.


nSo Desinit iones.

47. propos. i.Eucl. ergosehabentin

proportione dupla . quæ his numeris

efferripotest,4.8. 16.

VI. Divisibilitas Mathematics , divisibilitas

extrinseca,divisibile designa

te, perimaginationem, per intelledum

penes spatium extrinsec.um,sunt

termini synonymiapud Democritum.

VII. Divisibile vero physice , 8c

realiter, est quod ita solvi potest„ ut

unio vel vinculum solvatur,ita ut ambae

partes existant separatæ , vel si altera

partium sit modus,is pereat, remanenteabsoluto

, sic dividitur physice lig

num, &charta.

VIII. Minimum naturale, est mini

ma extensio, sub qua potest corpus

aliquod connaturaliter existere; dicitur

etiam atomussecundaria.

IX. Atomisimpliees, sent elemen*

torum indivisibiles particular & linearum

phylkarum radices.

X. Linea physica , est atomorura

simplicium adunata series, sive longitudo

physica , latitudims physicæ expers,

hocest,quæ physice penes latitudinem

sit indivisibilis, quamvis Mathe*

matice, etiam secundum latitudinefl*

dividi possit in insinitum, ut etiam se

cundum longitudinem. 1*t autem
161

.Desinitions* io

jus longitudopatitur divisions reale,

physicasque, ^atomialineacompi'

XI. Supersicies physics, estcxten.

sio ,n longum ,&Iatum , profunditatis

physic* experi , si ve est prima veluti a<

tomoruminstratio.

. ,X ]}-, fj8ura , est W* sub aliqoo ,

wl aliquibui terminis comprehends

XIII. Parses Mathematicæ sent ex

quæsequaatur divisibilitatem mathematicara,

de qua desinit. 6*.

, *, Principia.

*• E*e°, qu°dresest, velnonest;

potest dici esse, vel non esse. Conceptus

enim mensuraestreientitas, menfura

autem vocis est conceptus , mensum

autem vocisestcenceptus,& ipsa re*.

I I. Radix distinctionis adæquatæ

increatisest individuatio , cujus nota

unica, & infallibihs, est diverse existentia,

ntm,

III. Per illud idem res distinguitut



ab omni alia , per quod constituitur io

suoeffi.


I V. Eorum , quæ idemtisicantur ,

non datur distinctio realis, nequesc.

paratio.

V. Non potest concipi , quanam ra

tions
162

tione id , quod tangit secundum se totum,

possit facere majus , si non habeas

virtualiter partes , ac proinde verum est

Aristotelis eflatum : mdimfilnU junBum

mdivifibili,nonp0ttftfactre majus. _

VI. Natura adhorret processus in

insinitum.

VII. Qui dat csse , dat etiam con*

sequentiaadesse.

VIII- Res naturales conantur sem

per redire ad naturalem fuum statum ,

quem primo, &£erseappetit natura ,

utsibi magisconvpnientesti.

I X. Qui appetit tineiftiappetit ctiam

inedia ad istum necsssaria.

X. Eadem est ratio totius homogenei,

& omnium ej us partium.

XI. Opus naturæ, opus intelligenti*.

XII. Similia facilius adunantur,

undesympathiarum, ficamicitiarum

paronymphus est similitudo,

similes vel i n venit vel facit,ignis ignem

trahit, namsicandelamadmoveas foco,

videbis ad ipsum inclinari candele

siammam.


XIII. Non sunt expendendæ actio*

nes physicæ regulis stricteGeometricis.

XIV. Sensibiliaper sensussuntjudicanda,

nam illius est potentiæjudicare


163

care de re, perquam res cognolcitur,

neque sides omnis scnsibus deneganda.

X V. Posita experentia oportetphu

Iofophari, & experientias accurate fa.

ctas tanquam principiapersenota ad.

mitrere.

XVI. Unlo, Jive sit modus realis,

Jive connotatio , est essentialiter plurium

unio.


XVII. Tempus, locus, stu spttium,

2c motus, sunt analoga.

j. Po»tu LAT*.

I. Cujuscunque motus aflignare

spatium, & tempus.

. II. Quolibet assignato numero,

majorem assignare , 8c qualibet linea

data, majorem ducere.

HI. Quidquid magnitudinem habet,

sinitamque extensionem, sipluribus

dimensionibussubstet,concedatur,

illi suam inessesiguram.

CaIUT. I.

Sentent'u cekbres decompose

tione contimi.

Pesæ pretium non est, sin*

gulorum diversade continui

compositione placita reserre,

aut eorum discutere fandamenta,

o
164 De A to mis

mima, dissicultates proponere, &uniuscujusqus

jugulura -maniseftis argu

ments petere , paucaquædamper synopsim

retulisse , satis erit instituto

meo,quiomni plagiatu abstinere proposui

: adeat Aristotelis explanatores

philosophiæ candidatus , perlegat Suarezin

Metaphys. Aversam , Complutenses,

insinitosque alios , qui in hac

tju*sthw plurimum insudarunt.ircvittr

ft fe exfediet Dtmocritui.

Proposstio XIV.

Continuum non consttt expunftu

Matbemattcis.

r^Esinivit Euclides puuctum Mathematicum,

cujus pars nulla sit , caret

enimomni dimensione , longitudine

scilicet, latitudine, & profunditate, &

consequenter etiam sigura nulla prædi*

tum est. ExpunctisMathematicisomnia

componi,ex antiquis complures , e

recentioribus pauci voluerunt , hos in

ter Arriaga ingenuS , sed tamen non

probabili philosophis consessione, eam

dum pro viribus tuetur, nonnunquam

cbjeBionibut ajefiirifaiis non poffe elicit.

Qui punctis mathematicis subscribunt,

*»/,/»•» suntfactionis, alii enimsinita


165

fimpliciter, & determinate . »//isinita

secundum quid,seu indeterminate, alii

▼eroinsinita simpliciter puncta in continuo,

quantumvis parvo, admittunt.

i. §lgi. admittunt sinita, mgant illud

axioma Aristotelis, punBum puriftt additum

non potestfacere majut , afferunf*

que exemplum e quantitate dilcreta,

unitai enim addita unitatt facitmajur,

ad probationer!] illius majoris , quod

scilicet punctum tangat secundum se

totum , ergo non poteit facere majus,

concedunt anttcedms, negant confeq. 2.

S»» autem insinite puncta admittunt in

continuo, ii cum Platoneinsinita

admittunt, magnum, &parvum. Vide

Arist.j.physt.^.&i/r<'quidemfacilius

solvuntargumentaMathematica, quorum

i. hypothesis efl poftul, i.bujus;ni

quomodo di videtur bifariam linea quint

que punctorum, tt/enim intermedium

peribit,t'»/alterutri parti adhærebit, si

i. est contra i. postulatum, si i. est con

tra Euclid, lib. I. prop, 9. Verum, quidquid

tandem subterfugii exquirant,clare

eam convicit falsitatis , & impossibilitatis,

Aristotelestotopenelib.tf.phys.

ubi ostendit motum , tempus , & spatium,

»//i anahga, quare si componeretur

continuum ex punctisMathematicis,
166

cis, nullus motus altero velocior esset.

Scio Arriagam, ut hanc, cæteroqui non

solubilem difRcultatem eluderet,excogitasse

genus quoddam motus, quum

morulis, aut quietc interpolatadistingviit:

unde omnia æqualiter moveri

vult, sed motus ideo est lentus, quod

mobile sepius, idemtidem, & diutius

quiescat) motus vero ideo ceusetur "Wlox,

quod infrequentius mobile quie

scat, formica lentius movetur, quarh

aquilæ ; quod hæc brevioribus pausis

suum motum distinguat, illalongioribus:

longissimis veroiisquefrequentw

bus movetur animal illud Americanum.

cui a lento incessu pigritue nomen

cstfactum, duobus enim diebus, totidemque

noctibus, non consiciet iter

10. passuum.

Qui ergo huicdepunctismachema*

ticis sententiæ subscribunt, concedunt.

i.punctum punctoadditum facere majus.

i. non dari motum successivum,

sedtantumdiscretum. j. motusomnes

æqualis esse velocitatis, sum enimpun-

Eta minimum , quod pertranjiri pojpnt,

& quies quæ in his motibus inesse singitur,

non est motus, 4. Tempus etiam

ex instantibus componunt, f. debent

nccessario conccdcre rotara dissolvi,
167

D.H. Ca p. I. i

dnm movetur circa axem , nam cum

lentius moveatur , debet quiesccre,

dum circulus major in circumserentia

constitutus movetur, ergo cum saltem

uno puncto circulus exterior præcedat,

sequitur puncta eadem punctis iisdem

non correspondere: quod est absurdum,

& incredibile , wpo continuum non conflitt

exptuiBis mathematicii.

Propositio XV.

Continuum non compomtur ex partilus,

& punRis mathematicis fimul.

QV'art% hanc tuetur sententiam in

Mctaphys. disput. de quantitate ,

ubi dicit, dari punSa qua parses parti*

bus jttngat, sed præterquam quod easdem

dissicultates habet , quas opinio

superior , novis insuper implicatur ,

dum partes admitttt : quanam enim radone

intelligi possunt, unit* autttr*

minam , nisi puncta adæquentur partibus

? deinde , cum puncta ilia ttttU

sint modalia, utvolunt, nonneconce*

dere debet partes , entia scilicet abjohta

sine iisesse posse? amplius, cum non

detur pars ultima, quomodo dabitur

punctum ultimumi id est , terminativum

? prasterea, vel inter unum indi*

r visi,
168

indivisibile , & alia indivisibilia , inter*

mediat 3.\iquid,velmhi\:{\frintum,ent

ergo pars sine punctis, f\sicundum,totum

con (labi t indivisibilibus.

HæcSuaris opinio, omnium difficili.

ma est, omnium enimobjectiones suas

facit , & nulla vitat argumenta , quæ

iint alicujus momenti.

Propositio XVI.

Cint'muumnon confiat exjtmpliciontita'

. te, ante divisionem indifiincta.

A Lbertinus huj us factionis caput est,

" negat enim partes continui ante

divisionem actualem esse distinctas in

ter se. Eamque dicendi rationem excogitavit,

utdissicultati departium distinctione

occurreret. Contendit isdistinctionem

omnem^niirreab extrinseco,

hoc est , per designationem , vel divi

sionem actualem, Sed unico argumen

ta, quod instar omnium est , reselli potest.

Quæ possunt existere actu separata,

distinguntur realiter, sed partes possunt

existere actu separatæ ,ergo distingun

tur realiter, etiam ante divisionem,

divisio enim non dat eis entitatem , &

individuationem , quæ ipsiscstintrinseca,


169

seen, & est radix distinctionis. Major

fyllogismi est unica distinctionum regula,

quam si neget Albertinus , quomodo

probabic Aristotelem a Platone

distingue? Minor estcerra etiam sensu,

pars enim A , est sine parte B , quaravis

antea unum continuum facerenr:

quod autem radix distinctionis sitpropriaentitas

,prob. exprincip. j.perillud

idem res distinguitur ab omnialia, per

quam constituitur in suo efle, sed singulæ

conltituuntur in suo esse per suam

entitatem , ergo per illam distinguuntur

a quavis alia : deinde non potest dies,

pars A., t&pari B, ergo pars A , distin

guitur realiter , a pane B, quæexi.

* • J , & 4- principio nota sunt.

Propositio XVII.'

Centinuum mnconBat parttbusjyncategorematice

infimeis,

HAnc opinionem vulgus philofiphtrum

nunc docet .- sed quam male

ingenia torqueat , norunt studiofe omner.

suum fundament um dupltx est, primum

sumiturab Aristotele, lib. de lineisinsecabelibus

, ubiargumentis mathematicis

probat , nullam dari lineamindivisibilem.


170 De A T 0 MIS.

Secundo, indacunturinhancsententiam

, ex ratione motus localis , gj '

temporis , quod cum semper fluat,

nullanque habeat partem totam simul,

litque ininsinitumdivisibile, sequitur,

ejusetiampartes insinitas esse fyncategorematice;

Sed facile his rationibus

fuo loco satisfaciemus , dum ipsi inspinis

desixi hærebunt , sic emm involvuntur

innttmero, difiinBione, dlvi/ione,

tomparabilhaie , & motu , ut quæ rcsponsa

nunquam percipere potui, aut

argumentis nitidissimis commode aptare

, neque etiam illis quidquam dare

possim probabilitatis , cum optimus veritatis

character sit lux , & claritat , in

illis aucem meras tevchrar reperi. V.

Arriagam, Complutenses , Oviedum,

Suarem, aliosque.

Propositio XVIII,

Nummt»partium coniinmnontststcuti

numerifinitipoijibiks.

tlÆc opinio nititur ingeniosissimo

1 anaUgifmo quantitatis discretæ ad

continuam.

I. Sicuti tota collectio numerorum.

sinitorum possibilium est sinita, sed limitibus

incertis, ita tota collectio partium
171

tium sinita est, sed indeteiminate. II.

Sicuti numerorum fini torum maximus

assignabilis non est, ita neque in partibus

assignari nequit minima. III.

Omnis numcrus sinttus, est secundum

quid distinctus, & secundum quid indistinctus

: nam idem numerus temarius

potest comparari cum alio temario,

a quo distinguiturrealiter adequa

te i vel potest comparari cum binario,

quem includit , & abillo distinguitur

realiter inadequate; vel potest compa

rari cum tribus unitatibus collective

sumptis, & sic distinguitur tantumsecundumpræcisivam

intellectus formalitatem.

Sic palmus distinguitur ade

quate ab alio palmo, inadequate a settiipalmo

sui , & formaliter tantum a

duobus semipalmis. I V. Sicuti numeri

siniti possibles dicuntur secun

dum quid indeterminati , communicantes,

inasiignabiles ; ita & partes

continui , quæ necessario inaliisincluduntur

: nullaque communicans est,

quæsuis partibus nonconstet, quirum,

respectu est totum. V. Sicuti per in

tellectual numeri siniti possibiles ponuntur

extra causes, ita intellectus vi

pars indeterminata , & communicans'

fit totum determinatum , sublata bu

ll z bitudine*


172

bitudine, quamcumaliishabebat.'

Defhuo hanc op'mionem, I. Numeri

siniti constant indivisibilibus unitatibus

, suntque entia formaliter intentiona'ia

, & de omnibus numeris licet

habere communem mensuram , id est

unitatem : atqui ex adversario conti

nuum non constat ex indivisibilibus,

partes continui sunt omnesaparte rei,

meque cujusvis magnitudinis datur

mensura com munis, ex EucliJe, 1. 10.

ubi lineas incommensurabiles dari ostendit

, ergo vitiosus est analogismut.

II. Implicat , omnes numeros sinitos

possibles ponisimul extra causal, quare

cum non possint esse , ne quidem

per intellectum collective , quomodo

concedit adversaries esse realiter a parterei?

materialiter enim existerent,. si

vera esset eius opinio. in. Tot erunt

partes in grano cpriandri, quot intotius

terræ globo , utrobique sicuti numerorum

sinirorum collectio , quod

est contra fr.mam notionem Eucl. totum

majus est sua parte. Quod cognescensacutissiraus

Lucretius, 1. t.ita

argumentatur.

Eigo rerum inter summam minimamquequideiset.

,tfilerit, utdijlet, ttam quamvisfund'ttus


173

dittts cnmis

Summafitinfinitd, tttmen parvi/Jima

qua sum


Ex infinitis conflabum pan i bus aqui,



Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   20


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə