Juviviscens



Yüklə 2.44 Mb.
səhifə10/20
tarix14.08.2018
ölçüsü2.44 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   20


homine, est quædam minima extensio,

sub qua potest esse anima huma

ns
193

na, cum organis siM neceflariis , ad

operand um , & hujuicemodi extensio

dici debet terminus parvitatis humanæ

i at vero in textura partium , com

posite sunt particular ex atomis simplicibus,

2c alibi majores , alibi sunt

minores , prout textura subtilis est,

vel prout elaboratam, partem exigit

forma , & istæ sunt atomi [ecundari* ,

quas Democritus infinitai potuiffct appellare,

hoc est , indeterminatas in

numera , figura & magnitudine ; aliter

enim se habere credo particulas leonis,

& elephanti , aliter leporis, & gem

mæ. Atqueexistis corpusculorum elaborationibus

plurima trtii poffunt my-

J}eriamediein,t, & physicis explicatio*

nibus valde apposita, sic enim specierum

miracula, ingeniorum varietates,

nascentium exputri causas, spirituum

naturam scrutari poflemus. Istis pariter

corpusculis siunt exha'ationes,

profluviaque corporum , quorum meminit

Aristoteles , lib. a. de plantis , c.

1 . & in lib. de historia animalium. Illae

autem atomi, utsuperiusmonui, sunt

Vere mixta , sed ob parvitatem , 8c

quod lint texturæ viventis , velutiorigines,

8crudimenta,ideo nomine atomorum

donate sunt etiam, ab antesignano
194

gnano nostro Abderita : dividunturque

subinde per ultimam disgregationem

in atomos puras, simplices, homogeneas,

8c usquequaque indivisibiles.

Quæ omnia dissicultate omni carent ,

mea quidem sententia i desinitiones

quidem supra allatæ, quia omnes con

stant proprio genere , & propria diffe

rentia; Annotatio vero, quia id expo

rts deprehendimus,qui illam viventium

texturam oculis sensuique subjiciunt:

definhimus itaque atomum , quod nebit

irat prascriptum.

Capvt III.

DE ATOMORUM

PROPRIETATIBUS.

ATomorum proprietates , d&e

sunt communes omnibus atomis

, alioe vero particulares , &

propriæ quarto modo. Communes om

nibus sunt tres, mobilitas , sympathia,

quantitas . Aere'u insita est unionis fuga :

Jgntts, aliisque communis est amor , saucitum

que a natura foedus , singute deinde
194

de sua est qualitas,figura,&ordo,quispe'

ctatadintentionem, quæoraaiaiigillatimexplicabimus,&^

r»W*conabimur.

Propositio XXI.

Omnibus atemis convent triplex mobiltas,

prima rattone miiftrfi , secunda

ratitmevacui,tenh rattonemixti.

TJ Xplicatur , & probatur propositio:

triplex est atomorum conlideratio;

prims pro ea quam habent, respectu totius,

habitudine, quo sit, tit aliæ cen

trum, aliæ circumserentiamquæraat;

delude, cum sit adeo sancta & illibata

corporum continuitas , & series •uatm

abhorrens , sit , ut lingulis atomis replendi

locum, & impediendi vacuum

ardor sit insitus: ea nempeest mundi

conditio , ut nihil penetrabilitatis capax

habeat, undecumplenussit, motauna

parte , aliquas alias moveri necefl'e est ,

cum singulis suus sit locus, neque ulla

cum alia in eodem loco esse possit. Terft'jcumintrinsecumordinem

dicant ad

mixtioncm, quæsine motu locali sieri

non potest , sequitur ctiam atomis concedendam

hujusmodi faculfatem motricem

in gratiam forma? introducen-

,d* ; seruntur aurem per omnes lationes
195

nes in mixtione deorsum , sursum, in

transversum, circulariter , & motu mixto,

utvidereest in mixtionibus artificialibus

, patebitque inserius.

In his naturæ rudimentis , mirum

quam persecte servetur hæc politicorum

regula , publicts private cedat , 8c

uhlica privatis , antepomintor . Prima

enim mobility respectu loci in universe

cedic illi , qua ad mixtionem seruntur:

prius est enim concurrere ad mixtio

nem , quam centrum patere : sed tamen

prius est favere toti naturæ , impedito

vacuo , quam facta mixtione. Primo,

rnobilitati satisfaciunt atomi per mo-'

tum perpendicularem ,sive sit realises

Aristotele ,sive apparens ex Aristarcho,

Jive insensibiliterdeflexusex Lucretio,

Tertioe mobilitati ad mixtionem necessaria

estlatio omnis ,tuv>ut, atomi atomis

concurrere, tum ut , suasedearquisita,

in ilia tandem sub formæ auspiciis

conquiescant. Moveri autem in inani

atomos fulminis velocitate canit Lucre

tius, 1. 1.

Probatur totA hat doSrintt ex princip.

7. qui dat esse, dat etiam conse

quents ad esse : huec tria consequuntur

naturam atomorum , alioqui sini , 6c

intentioni naturæ satisfacere non poslx

sent,
196

sent , ergo hæ trts mobilitates ipsis insitæ

stint , qu»d trat demonprandum.

Propositio XXII.

'*, Datur fympAthia inter atomos.

SYmpathia nihilest aliud , quam amicitia

quædam , 8c consensus inter

aliqua , ob mutuam naturæ concordiam

, & convenientem dispositionem ,

ut explicat Plutarchus isex autem illius

species agnosco.

Prima ratio sympathiæ , est secundum

phases motus localis , ita ut,corpus unumeosdemcum

alio patiatur motus:

quæfympathia nun convenit magneti,

quia magnes non movetur ad motum

serri. Illustre vero ipsius sympathiæ

tmemplum dedit Famianus Strada in

duobus lapillis, in prolusiombus Academicis

,quodfabulosum est Cabao, ilhusque

mentionem facit doctissimus Kirtherm,

in lib. artis magnetic*: horutn.

alter si moveretur, eadem alter serebatur

latione, ita utetiam alphabeticos

orbesstilopererrarent, unde fymfiituta

inlndiis, cr Lusitantia coUoquia, ttmtu

t err arum marlumqut intervallo. Qyi la

pides si darentur, omnipretio majores

essent : nature prosecto yim nonsupe~

rat,
197

rit , neque naturæ majestatem contemplanti,

quidquamex his nihil videtursidemajus.

Hæcautem sympathia primi

generis, cum sit ad fugam unionis potius

, quam ad concordiam , & unitionem,

atomis nan convenit.

Stcunda sympathia , sumitur a Taran

tula , unguentoarmario, 8c Chirurgicurtorum

, de qua doctissime egit Ga

ffar TaBiacotiut Bononien/is prcfifor opere

singulari , anno 15 g7- Tarantula

coævum sibi venenumfundit,&easdem

mutationes in ægro facit, quas in Ta

rantula commotæ veneni reliquiæ habent.

Repsratus vero serwi came Do

mini nasus coaluit, sed mancipio vita

functo, computruitrecutitus nasus, libertate

omnimoda mortem sanciente,

nullusenim post mortem servus aut sidejussor.

Oritur hacsympathia a crasi,

8c temperamento utrobique proportionatis,

nasis quidem , quamvis esset

agglutinatus , 8c veluti appendix resccti

nasi , quia tamen primartum suum humidum

, radical is Stprimigcnia substantia

nulla arte valet iramutari, faBum ej},

ut quam vis alia forma, anima nempe

Domini viveret nasus , nihilominus tamenfuam

periodum humido insitodeterminatam

obsolvit, perinde ac fi in
198

proprio fundo, servili scilicet brachio

eflet implantatus . Hujus medicinæ

complementi primus autor suit Branca

Sirulus ut patet epistola Cttlentii nd Orfianum,

CeA historiam deservtlinaft rcsert

autor tehesauri rerun) admirandarura,

eamque pmermisit. Bilhacttitis quinimo

, 1. i.e. 10. etsi Branoe , Orpianique

exGourmelio faciatmentionem,

de ilia historia silet, &Ib. cap. i8.ubi

exprosessodisputat, an ex alieno corpore

, an vero ex proprio tradux eligendus

sit, cum ojiendijfet ex proprio corpore

esse eligendum , ita concludit, diffcillimum,

fyfete impcjjibile de propagve

judicium , at que singularem ilium individeii

charaBerem omnino difiuadere , quo

minus in alieno cerporc bee opus aggreditmur.

historiam vero ilHus nttfiprætermittit,

quam nisisenio servusdesecissc

dicatur, dissicilem esse , arduæque phi

losophiæ censco , debetque reserri ad

Tertiam rationem sympathiæ, quam

Gafarettus explicat in suis cu riositatibus

inaudith, oritur enim \ simititudine rerum

, & consensu partium cum suo

toto, subductis iisdem, in totum &

partesastrorum formæque influxibus :

idem de unguents armario judica.

a. Jgjtarta ratio sympathiæ , reperitur

inter
199

infer animalfa imaginatione prædita ,

.cujusinstrumentum est species extema,

habita ratione proportionis , qaarri

cum plantasia habet : ita ignotus placebit

mihi , qui Socrati erit exofusi

quod sit a morum , sanguinis , spirituumquesimilitudine,

& proportione,

quæ judicium nostrum præoccupat,

& abblandienti habitudine irrepit.

,,Otimta ratio sympathiai est omnium

unlitrsalislima , & quæ paucioribus

erratis subjacet , oriturque ab occulta

proportione , quæ est inter agens , 8c

passum ; itamagnesserrum trahit, ære

omisso ; heliotropium solem sequitur,

neglecta luna , de quibus vide Athanasium

Kircherum, in doctissimislibris

artis magneticæ.

. Six t a ratio sympathiæ oritura dominio

siderum , & naturæ occultioribus ad

quandam designationem stimulis , consistitque

, ut cælesti imperio inseriora

cieantur, ad explendos universitatis si

nes , generationum varietate, & individuorum

perpetuitaresuccessiva: ita mares

seminis conscntiunt, & stupendis

miraculis minutifllma animalcula se se

invicem ad generationem quærirant.

Altai sympathise rationct facile redu

ces ad hæc capita, vel certe quod ha-


200

beant apertas causas, & primario nisu

investigabiles , ex sympathiarum censu

expunges , quales resert Theophrast. 1.2.

decausisplant.14.1716 Is omnesamicitias,&

inimicitias plantarum, resert

adutilitatem, aut damnum : utilitatis

tres motios ponit, materiam alimenti,

nocivi repulsionem , Sc adminiculum :

ti furtum , opacationem , odoris gravedinem,

& alimenti depravatipnem.

Prima ratio sympathiæ vocaturconfbnsio

impetus, quiaimpreffusunimobili

eandem in alio facit lationem. I I.

dicatur consensus durationis, quod ista

sympathica sint coæva. III. sit sympatliia

consigurationis , quod a similitudine

corporum , & figura cæli ortum

habeas. I V. Est sympathia civilis. V.'

appelletur sympathia Aristotelica. VI.

Vtro efl sympathia Democritica , atque

ut aliæ puris atomisnon conveniunt,

sic ifta its propria est : quod patet ex

Laertio, qui ait ex Democriti placitis ,

cimila fecundum nectflitatem fieri : est autem

neceflitai cæli vertigo ger.emtitmtm

omnium causa.

Vrimaria impulsioatomorum, seu ra

tio cur moveantur , est motus cæli., ineptit

Democriw, quia scilicet ex quo

coa
201

coaluerunt e floribus clementorum

sphæræ cælestis , motuque vertiginoso

cieri cæperunt , succedentibns idemtidem

novisinfluxibussyderum, propter

alias aliasque conjunctiones , oppositiones

, ortus , occasusque , sit , ut inse

riors mundiatomi , hujuscemodi irradiationibus

cieantur ad rnotum , turn.

quod cum superioribus consent iant,

tum quia natura, novis formis foeta »

illas parturire gestit , unde 8c varie fusas

atomi, sibiea proportioneconjunguntur

, quæ maximeapta est introduction!

formx ; verum enim vero, non simplices

tantum , primariasque clementorum

atomos movet ad generationem coeli

vertigo , verum etiam multo magis_/»-

cundariat, & quæ minima naturalia ab

aliis vocantur , cum habeant jam rationem

mixtorum, quæ adulteriorem

compositionem venire debeant , sit ut

obmultiplicitatem, & hetcrogeneitatem

sibi insitam , influxibus sint magis

obsequentes, quia scilicet alterari , &

mutarifacilius possunt. Sympathia itaque

T>emocr:tica supponit atomos complureseodeminfluxusiderum

moveri ,


iungi, & ad naturæ generationes in unam

venire compositifabricam. Sicuti,

si daretur dispenfatus tantaarte impe

ls tus.


*o» De Atomis.'

tus, qui secutndum architect! Idsanv

lapides, calcem, &lignamoveret, ita

utsingulasuis locis reponerentur , explerentquetum

illud exemplar palatii,

quod incapitesuo peritus ille archite

cts impreflumhabet, haberemus na

turæ, & generationis ex atomis persectam

similitudinem. Natura enim rei

faciendæ idæam seminisautsucci anahgi

benesicio habet, cæloqtie tanquam

ministro ad consilia sua exequenda utitur,

csdum influxibus suis itasingulas

compositi particulas movet , ut non

modo locum occupent sibi convenient

tem, faciantqueaptumformæ domicilium,

verum etiam non tam habet rationem

proportionis txtrinstcæ, quam

tamen in palmariis suis operibus non

negligit , quin potius qualitamm gradus,

pro ratione requisita, sapientissime

dispensat.

Existimabam ante exactius de sympathiaDemocritica

examen totum illius

mysterium in sigurarum ratione

consistere. Scilicitcum sintdiversiordinis

,. variæ positionis , muItiplicisque

figuræ , sieri suspicabar ut aliæ aliis sirtiles,

aliæcontrariæ quadamtenus ef

sect : sic iphæricam omnibus esse antip^

thicanii dum sphærica permanet,

quia.
203

quia cum singulis refugit unionem , nisi

invenireturquædam concava, quæ illam

convexitatem sinu apposito exciperet,

refugit enim unionem cum aliis

supersiciebus sphæra , quia omnes in

puncto tantum tangit, ac proindenon

potest dari unio; in puncto enim Mathematico

non potest sustentari actio

physica aut modus. Cubus pyramidt

non consentiet , quia cum ilia non potest

replere locum , potentiores siguræ in.

sirmioribus sunt tyranni , potentiorautem

sigura est, quæm3gitestdissolutiva

i minus unitiva , qualis est , qu$ a cu»

bo maximerecedit , cuj us fades aliis sux'

speciei junctalocum»o»replet. Sed si

guræ contrarium nihil est , neqae ita

obstinate unam servant atomi siguram,

quin eam quadamtenus mutare possint,

ut diamut itiferius. Itaque a ratio.'

ne cæli , & maxime a ratione ordinis

intrinseci , quem ad mixtionero , & generationem

dicunt , fetmda est earum

sympathiæ ratio : quamdari nullo modo

negari potest : sympathia enim ji*//

generis estmutuus ad unum consensus,

atqui atomi elementares habent mutuum

ad unum , & eundem sinem consensum

, nempe- ad generationes , 8c'

mixtiones : ergo habent sympathiam*

quodiratpofofiiumi Pro-.
204

C A ? u- t XXIII.

De atomorum parvitate illiquid conyeBura

ajsequi.


f Ertum est primo, nullam atomum.

cadere posse sub sensum , unde nee

tangi una singukriterpotest, quamvis

plurimæ simul posit? &nt fensible,* iqua.-

propter nullaest atom us, quæ habeat

extensionem , quæ sit æqualis ullt , quse

sensu percipitqr.

Certum est secundo ,atomis suam inesse

siguram , ac proinde extensionem,.

quam appello Mathe.maticam : primo ,

quod non sit divisibilisj>^/s« , sed tantum

per designationem : secundo , quia

illam imaginari iblum, &lineisimaginariis,

id est , Mathematicis dimetiri

possumus, nonvewpbysicis.

Certum est tsnit, quatttumvis statuantur

parvæ atomi , earum tamen numerum

iniri posse, &sinitasesscsinitate

determinata, ad mundi totius unirersitatem

constitoendam.

Archimedes inlifao de arenx numeto,

reprehendit Samium Aristarchum

illius quam Copemicus innovavit a.

strologiæprincipem , quodo&lix terreftris

nullam esse proportionem cumsirjpomento
205

maraento iixttit , sive circulum quem

terra in Pythagoræorum systemate percurrit,

esseinstar punctiadstelliserum.

Loquebatur autem Aristarchus deproponimesmfibili

, sicuti eo in sensu apud

Astrologos certura est, terram esse instar

puncti ad simamentum. Archime

des vero demonstrat, dari proportionem

etiam inter granum papaveris, &

totura mundum, cujusrationissecurus,

hanc au&actm secit propositionem illc

ingeniorum Phoenix , Datum pondnt da

ta potentiamovere, rectequedemonstravit

propositum , imo inter unicam atomum,

totamquererumuniversitatem ,

dari proportionem necesse est: licet

enim conjicere, quot sint inuniverso

atomi. Nunc autem videamus quantæ

sint parvitatis.

Plinius 1. 1 1. c. i . & 1. tiufquam alibi,

ait , naturoe rerum artificium speBabiliHS

est, quam ininsectis: lnmag%is (iquidem

corporihtK , aut certe majoribus ,faci-

IU officinasequaci materiafuit. In his ve

rt tam parvts , atqut tam nullis , qu* ra

tio , aut quanta vis , tamqui inextricabflit

perfeBio ? uh tot fmfus coUocav'it inculice'i

& sunt aliadiBuminora. Sedubi

visum in ea pr*tendit ? ubi gustatum appUcavifi

ubiodoratum infervit} uhtruculentar*

xo6 De A t o mis.


206

tukntam Mam , & portions maximum

veam ingoneraxit ? Qua subtilitate pennat

adnexuit , prahngavit pedum crura,

d'sp'suit itjunam caveamuti ahmm,aviiam

sanguinis,& pititstmum humanifttim

accendh? tclumvtro perfodietido tergori

quo spiculavit ingenio ? atque cum cxilit

at i pme nan videatur , ita reciproeagencravit

art t, ut fodiendo acuminatum paritersorhcndoaue

fijlulosum tffet> A spice

•unicum culicis caput , tot senfuum cXficinam,

ubioculos humoribus , tunicis,

nervisque distinctos, spiritibus aninialibus

plenos miraberis , quanta autem

tenuitas est horum ? in pede sunt membranx

, ossa , medulla , nervi , tendines,

musculi, vasa deserentia animalculo nutriendo

humorem , multiplexqae partium

compages. Atcumspiritusunicus,

velvitalis, velanimalis, uniuscironis

multis atomorum millibus constet,

paacæ enim non passunt facere

mixtionem, nequepræparare formæalicui,

præsertim viventi, domicilium,

quot in ipso animalculo atomos esse

conjicies?

Adverti non semel granum thuris

combustum sumo itadispergi, ut locum

repleveritseptingentis , & amplius millionibus

se majorem.

Ille
207

tile enim locus grana hujuscemodi fa

cile cepisset

Secundum altitudinem— 71 o

Secundum latitudinem O'-o-

In longitudine 1 1 00

Insupersicie 648000

In area 777600000.

Cum ergo nullaaeris sensibilis portio

esset, quæodorosnon haberet halitus

granumque thuris æquaret cicerem ,

quisineignein partes sensibilis saltem

mille dividi poflet, sequitur particulas

odoras sensibilis fuisseistius num.

77760000000a. Arqui smgula illæ pai

ticulæ mixtæ erant, nullamque fuifle

probabilt est , cui unus ad minimum elementalium

atomorum miilio inisser,.

unde , secundum hanc regulam , fuissentin

hocthurisgrano, pisimagnitudinem

non superante,atomieIementaIes

ad minimum 777600000000000000,

Ex quibus patct , quant* sit parvitatis

atomusuna, concjiciquepotest, quantu

» sit atomorum numerus in toto uni

verse Clavius in cap. 1 . sphæræ ,com»

putat quod aranæ grana possent implere

orbem ex suppositione, quod roooo.

æquarent unum milii granum; invenitque

totum ilium numerum compreslendi

unitate, & chiffris quinquagiKta.


2o8 DismtAt, III. ,

ta. Sed multo plures atomos dari convincunt

superius adducta animalculorum

exempla. At in his nihil aliud

quam conjicere possumus: quit enim

novit an atomi igneæ majores , minoresve

sint aqueis, & terreis ? quis dignoscit

aerearum parvitatem , cælorum

profund itates omnes , & extimam illara

Beatorum sedem ? Furor est mensuram

orbit ammo agtture atque prodert au/os !

quasi -vero menjurem ulhus rei soffit agere,

quijui nefciat. Vlin.1,1. e.t.

Propositio XXIV.

%Atomit a'tritinsitum est , & propr'ium,

cumaliu uniri nutiquam.

M Olui diutius in superiori propositione

immorari , ne in nos jaci

posset illud Aristophanis comici dicterium

, quo Chærephontis turiofitatem

perstrinxit, & Chxrephon qui pulicum

cognovit 'vestigia. Nuncatomorum profrktates

non evidenti quidem ratioeinatione

apertas , sed tamen probabiles

cxequamur.

Cum supra dixerimui, aerem tton

ingredi mixtionem , sed dare tantum.

veluti transitum aliis, sequitur ejus

atomos nullis adhærere, sed suæ seni

or
209

per esse libertatis : si enim adhærerent,

præpedirent , retardarent , aut accelerarent:

at supra vidimus experientiir

repertis hoc non sieri, ergo non adhe

rent aliis. Deinde, cum aer careat ^»

primis , secundum qua* sit ad

mixtionem , & unionem dispositio ,

eonsequensest, ipsiim unioni esse ineptum.

zsfddequod si uniretur, non ram

facile transpiraretur , neque posset ita

poris egredi , vel illos subire.

Quæres, an atomi aereæ aliis aBrei* .,

sint junctæ? Respondeo, mihiessedabium

: in cam tamen partem propendeo,

ut sint tantum contiguæ ; ratit

quæ me movet hacest. Quia quævis

mobilia æque cito , & æque velociter

deseendunt, & dividunt aerem.- ergo

signum est , mllam tmrimo ejje rtfijientium;

si enim esset resistentia ratione

unionis, quæsolvidcbet, curovicrusta

inanis , æque velociter serretur , '

acplumbumpvale paris magnitudinis,

sed ducentupli ponderis ? Supersicies

corporis ambientis utriusque æqualis

est, ergo par estinsubstinendoutrobique

aeris quantitas: sed major est vir

tus deorsum motrix inplumbo, & ma

jor est vis dindendi aerem , utrumque

tamen mobile paiibus motus incre


210

a io DeAtomisinentisad

terræ centrum seitur, ergo

fignum eli , nullam elTe resistentiam in.

aere, acproindenullam unionem solvendam;

unde totaaeris extensio, 8c

moles est atomorum omni unione solutarum

cumulus, tufortaffe, neque

intersc, neque cum aliis unibilium,

cum a posteriori vidjatur id sequi , & sa

tis superque intelligatur aer suo fungi

officio,ef iamsi non unibilis intelligatur.

Ergo atomis aereis insitum e[i aliis nun

uniri , quod erat probandum.

pRorosiTto. XXV.

Qttomodt fe habeant atom: ignioe]

aqueoe, & terre

determinare

TJ PicurusDemocriti assecla, in epistola



ad Hcrodotum , Corpora alia

quidem (ait) concretiones simt , alia ve

st ex quibu» concretiones foeEl

istamdividuasunt, irimmutabilia, nisi

ormsux in id quod non est , interiturasunt,

hoc est , alia sunt corpora, quæ ex primis

coaluerunt, alia verosunt corpora pri

nt* < id est atomi indivisibles, & immutabiles

, nisi annihilentur. Quanam

autem ratione concrescant , non aliter

explicat
211

explicat idem Epicurus , quam per desiderium

quoddam mutuum, quod habent

ad invicem : quapropter unionis

interse sunt amantes atomi igneæ, aqueæ

, terreæ.

Prob. frimo: materia prima appetitt

fbrmam , ergo & ea quæ sunt nccessaria

ad cam assequendam , & retinendam

, nam qui dat esse , datetiamconsequentia

ad esse, & qui vultsinem,

eiiam media appetit ad ilium nccessaria,

ex p. 9. Sed »»i>atomorum inter

feestnecessariaadformam , ergo atomi

unionis illius funt appatentes : eamque

'non solvunt , nisi irritatæ ab extrinseco

: cum itaque triplicis speciei atomi

sint materia prima , sequitur , ipsis esse

insitam unionis cupidinem, rations sinis

intrinseci , quem habent ad mixtum , &

generationem substanrialem.

Prob. secundo , a posteriori : omnis

resolutio, & corporum corruptio est

naturae violenta secundum quid, sed

corruptio sit per dissolutionem unionis

atomorum , sive illarum dispersionem,.

& segregationerh , ergo seqnitur hujusmodi

segregationem , & dissolutio

nem esse violentam fecundum quid, ac

proinde & contrario , unio atom is est

connaturalis & expetita,

prob.
212

Prob. tertit , nunquam quiescunt

'atomi , nisi lint conjunct* inter se,

quo sit, ut corruptio unius, sit generatio

alterius : ergo cum ilia quiesmediante

unione obtineatur , consequens

est , unionem atomis esse acceptissimam

, 8c revera perpetuo agitari dieit

Democritus, usquequo ad naturæ instituta

, cælique vertiginis imperium coaluerint.

S»*w,an atomi terreæ terreisunian-'

tur, aquex aqueis, igneæ igneis ?

Rtspmdeo , videri , atomos terreas

terreis uniri , ea tamen lege , ut alte

rius unionis amor prævaleat, sic ut

facilius terrea atomus cum ignea vel

aquea, quam cum alia terrea unienda

sit: ratio a priori petitur ab intrinseco

sine, quem dicunt ad mixta, 8c videtur

colligi a posteriori , quod refufa terræ

aqua continuoita immisceatur,ut siat

limus,cujusin minimasptrtes divisionisargumentumest,

quodnihil ad tactum

mollius sit , nihil minus asperum.

Heaqtteis atomis idem esto judicium :

qax quidem terra* , & %ni potias, quam

suæspeciei atomis conjungenturi aeri

autem nullo modo, quod inde patet,

qma si aeri facile unirentur , non ita

eonservaretur aqua in sphærulas colle

cts,
213

cta, siquandomen&roratim affundatur

, deinde, quomodo ex vaporibus coalesceret

iterum in pluvias ? sieret enim

ex aqua , & aere , aliquid medium mixtum

impersectum , quale limus inter aquam

, & terram. Quod si aquæ id

proprium est, multo magis terræ.

t^ft , an igneæ atomi igneis uniri pot

sint, dubium mihieH,primo , quia igneæ

atomi extra mixta sunt sphæricæ sigu

re , ut prsbabitur inferius : quare non se

tangent, nisi in puncto Mathematico,

quod unionis capax non est : cum enim

fit modus physicus , certam requiritextensionem.

Secundo , quia ratione suæ

persectionis , qua sent instar animæin

universe ,, videntur potius cupidx communicandisui,

quam unionis inter se,

unde, ad illius appetitus stimulos, sent

maximedispersilocis, &ad naturæarbitrium,

hoc, & illuc seruntur, quo

maxime generationes , ccelum , 8c causæ

particulars moliuntur. Tertto, quia si

tmirentur, tantumabest, utmixtioni

faverent, quin potius omnia dissolverent,

earum que effectus, 8cvissatispatetin

ipsoactudissolutionis mixtorum,

instamma scilicet, quamvis vaporibus

suaactivitas non parum hebetetur: quid

ergo contingeret, si unit* simul age.'-

rent,
214 De Atomis

rent, & insua persectione intensioneguenaturalipolitæ;

ReBe ergo cautum

ruisse suo operi a Deo Opt. Max. videtur

, dum activitatis tantæ elemmtum in

minimus paiticulas dispersum rcddidit

insirmius , roagisque obscquens formis :

virtu/ emm unita fortitr, difpersa debilitr

, & quod ad naturæ totius utilitatem

magis æstimabilem fecit . non debet

in contraries partes , &nocumenta

traduci.


Favet huic meæ Justicioni ( quæ fortalsis

causam dubit cur ignem servare

nequeamus ) experientia : videmus cnira

cæteriseleuientiscertamole suum stare

& perennare cumulum ; igni autem,

si alimentum fubtraxeris , abire, & disparere

necesse tst , quod in atomos dispersusindivilibilissiat,

nulla enimatomus

seorsum vidcri potest : agilitate vero

sua sit , ut non lint diu contiguæ,sed

semperseranturetiamad nubes usque,

ubi generationes moliuntur , dum cælesti

benesicioformxcujusdamalliciis in

corporiscompositionem veniant ; mirum

cæteroquin est , cur nullus ignis

apud nos pcrennet , cum tame n, & aerem,

& mare , & terras habeamus,

Dixlmut itaque , quomodo se habeant

atomi ad uniouem inter diver
215

sæ,& eiusdem specki atomos. gttQdntbis

eratprustriftum.

TRorosiTio XXVI.

zyttomu sua iricfi fgura.

£JÆc propositio clarissima est, cum

enim atomi sint corpuscula , differantquea

punctis mathematics, scquitur

, quod iuas habebunt dimensiones,

& terminos , ac proinde supersiciem ,

& latirudinem , longitudinem , profunditatrnique

:'ex post, iraqutf 3. habe

bunt sigura quaitt desinivimus exEucl.

1. 1. des. 14. at non planam modo, verum

etiam solidam , de qua Idem Eucl.

1. 1 1. des. 1. Solidum efl, quidlongitudimm

, latitudinem , & cmjsttudinem habet.

Atomis itaque sua inefle debetsigura,

qtitd eras probandum. ' 1

Sed enim , cum quatutr posuerimuj

atomorum genera , igneas, a'creas, aqueas,

& terreas, quid de/mgulis dicendum

sit, determinandum videtur , quod

cum 'in scquentibus proportionibus

pxacte sieri debeat, pramittenda est

Piatoniei. dogmatis de eleroentorum si-'

gurisexplicatio. - •;

Exmnen doftrinoe rhtonka, de elemeatmimfiguris

: .,

-< • ApulejuS


216

Apulejus libro de dogmate Platonis

ita loquitur , ex divini illius philosopKi

mente.


I. Initium omnium corporum materiant

ejse mcmoravit : hxne jlgnari imfreflieneformarum

: bine frima element*

tjfeprogenita , ignem & aquam , terrain

&aera, Qjtoesi element» junt, pmpXtcia

tije debent , 'neque ad injlar fiUabar'um

vtxu mutuo copulari. Hoc est , demen

tis nonadest ulla heterugeneitas, qualis

est insyllabis, quæ confonantibus,

& vocalibus constant. Quodillu evenit ,

quorum subft antia, multmoda potisiate,

coitime conficitur, Qualia sunt mixta,

quæ coalescentibus invicem dementis,

tanquam vocalibus , & confonantibus ,

in unumcealescuntcompositum.

, II. Qtittcuminordinatapermixtaque

-tfsent, ab iUo adificatore mundiDeo ai

erdmem , numerk , & mensuris , in ambitum

duduBafunt. H

tis adunumredttEiaefse.

His Apulei verbis explicandis opus

est Oedipus. Prima quidem sententia

tidetur a Bibliis sumpta , ubi legitur,

quod veusfecit omnia inponderc , numero,

& menjura, at quid sibi secunda vult

propositio, cum i\c\th*ci plurimis elementis

ad nmm redafta (fe ? Existimo

Platonem
217

Platonem censuisse, materiara primam

atomis eonstare, quæ deinde formis

. subilantialibus sigillatæ, iliæ quidem

ignis , ilfse vero terra , aqua , aorve sierent

, pro idcce informantis natura, ats

que isa clarus erit sensus Apulei , ,fttast

diceret , Architectus rerum omnium.

Deus,numeris,mensiuisqueinstructus,

elementainambitumdeduxit, disper.

sasqueparticulashomogeneas, quæejusdem

sunt elemenra corporis, Cite

principia, irTunum congregavit,aqueas

atomosjungensaqueis ,terreas terreis,

igneasque igncis» unit 8c & pluri mis hujusmodi

eiementalibus particulis. unu

coaluit elementum , quodinambitum

propria regione deduxit.

III. Et ignem quidem, &aera, &

df.tam babere originem atqueprincipium

txtrigonoi quifitangulis rtSlisnonfaribut,

PWwamensura qua Deum instruit,

^ri>»w/ij»enumerus,hicestexpressus,radicis

enim exordia, & origines ignis,

five prima ignis elementa constant, &

gignuntur,extrianguloscaleno,culus

basis sit dimidium Iaterum , &latusse»

cundumperpendiculareadbasim, tertium

autemlatusobliquoductuutram*

que lineam jungat , sic, ut angulus ad

K basim
218

basim sit minus acutus , quam angulus

ad verticem, atque hujuscemodi triangulum

duplicatum facittriangulum æquiangulum.

Sit enimtriangulumæ*

quiangulum ABC per prop i.Eucl.l. I.

dividanturbifariamper lineam CBex

prop.9.e'iusdem, habebis duoscalena

B A D. & B C D. cujusinodi unum est

prima mensura, quam Flato dat summo

rerum architects , & principium siguræ.

quam habent atomi igneæ,aeregc,

&aqueæ,iuxta Platonem: primusautem

numerus est temarius omnium itat

parium primus. Quod autem de scaleno

intelligendus sit Apulejus, induoor,

ultra explieationem , alia lectione,

quæ
219

quæsichabet, principium ex triaxgulo

qnoi.pt anguli reesi n6ri paribus a»gttlUt

itaenim intrianguloD BC, est unum

latusrectumBDC, & duoacutiinæquales,

nam majorestDCB,quiaminoremsubtenditlineam

, perprop.18.

primiEucl. &per ip.ejusdcm , minor

autem est angulns DiJC. cxteroqui,

stanteprimalectione, cum nullopossit

essetriangulum, quod non habcat

tresangulos, cumque per 31. primi

Eucl. illi tres anguli sintæqualesduobus

rz(k.is,fequ'tur, quod ex merisre;

ctis non potest sieri triangulum : adde

quod omnes recti anguli sunt aquales

i nter se, ex pri ncip. 1 o.pri mi Eucl.ergo

non potest stare prima lectio a me adducta,

sed secundæ est insistendum.

I V . Terram vero dirtEHs quidem an •

gaits, tr'igonii• , (7 vejligiis parihus efjc.

Atomiterreæ suntdirectis ad se invicemangulis,

trigonis solidis , & facie -

bus.que. vestigium ininanifaciuntima*

ginarium æquilibus, hoc til, anguli

constituentes terre, rudimenta prima

suntomnes recti, trianguli autem ex

tribuslineissibiinvicemperpendiculariterinsistentibus.

quæfaciuot tresan

gulos , & tres illius corpons dimensiones

, facies autem omnes sunt æquales,
220

quælineæ niliincuboesse, nonpossunt,

ergo particulæ terras sunt cubicæ ; Au

que hoc est secundum inslrumentuni,

secundusque numerus,qug summo Ar

chitects dedit rlato, angulum scilicet

rectum solidum, 8c primumnumerum

parent, dualitatem.

V. Et priori: qttidtm formoe tres sftt':

es exificrhpyramidem , oEiar,gukm , <°t

vi^intiMgulam. Ab hujusmodi prima

xnensuraseu angulo scaleno , & imp.irium

numerorum primo, tresgeneranturnguræ,

pyramis,octangula,&vigesiesangula

: quo sit utnuilo modoiit

concedendum,priorisconclusionis verba,

angulinBi nonparibus angulis , iutelligenda

esse de isoscele, quod duo lateraæqualia

habet.primo, quia si rectus

eiinsitangulus, numquam ex eo coa*

lescet perfecta pyramis, deinde , quod

videatur Apulejus tres angulos indicare.

rectum unum, & duos alias impares,

utiexplicuimus.

Pyramis autem constat quatuor tin*

tum triangulis æquiangulis , cum per

secta est : Pyramis veroirregularis le

ges non habet , cum Euclides, 1. 1 1 .des.

iz . pyramidem in genere desiniat figu

rant solidam, quæ planis continetur, ab

uno piano ad unum punctum collectis;

Cerium
221

Certum autem est de pyramide regula-

,ri, seu tetraedro audiendum Platonem,

ut probabiturmox automate Lacrtii.

Octangula, quam Apulejus appel

lation est alia sigura,quamoctacdrum,

quoddesiniturabEuclide, 1. u. def.i7,

figurafolida, quoe oBo triangulis it

, isf eequilatcris cctitiniiur. Male

autem octaedrum octangulum vertit

Apulejus in mathematicis parum , ut

licet conjicere, versatus, cum octaedru

octo quidem supersicies, sed angulos

solidos sex tantum habeat : revera,

octaedrum gracaestvox , quæ siguram

signiflcat,quæ octo faciebus posstt cons

sistere,si ve cui sint octo plana , idem de

vigesies angula,quamElcoJfoedrumessc

non dubitamus.

Eicofaedrum autem ex eodemEucl.

1. 1 1 . des 19. Estfigurafolida,qu

triangulis

continetur, tantum veroabest , utEiccx

faedrum viginti angulos habeat, ut sint

eiduodecimsolum : dicitur autem ei

cofaedrum , quod viginti planis possit

consislere.

Consirmatur h^cexpositio luculento

testimonio Diogenis Laertii, qui, I 3.

de vita philosopTiorum , Platonis opinioncs

reserens , ita loquitur: Exeltr


222

mentis mundum ipsum ,

tiasct, fokm terram eije hnmtttalilem,

caiisam eft put ans figurarum ifsia ex

quitus conjlet dijferehtiam,alit»nm quipfefiguas

ejusdem generis dictt, covpofitoe

nimirum omnes tx uxo ohlongo triangulc,

terroe vcro propriatit ejje figuram. lg?ii*

enim dementum efe pjramidem , aeris

auediBatdrumvocat, aquoe ticifaedrum.

terra nut em cubum, quocirca ne»ii'i t--rramin

ifix mttt ari, ncaul in terram com

•veni, & corpora hæc quatudr , cum

sphæra.sunt corpora quinqueregularia

Platonis,de quibusEuclides, &doctissimusClaviuslibroundecimo,

Cælius


aliique.

VI. Sphoeram, & pyramidem, figuram

ignis infehabere. Quid obseurius ? An

ignis est in potentia ad sphæram , & ad

pyramidemin siguratione ? at cur non

etiamad cubum ? magis erisi distant

sphæra & tetraedrum,quam sphæiagt

cubus , quod pauciores angulos habeat

tetraedrum , unde ex scientia

sigurarum isoperimetrarum magis receditasphæræ

natura : Siautemabex*

tremoadextremum in figurations tTa.nsit

ignis, quare non etiam per siguras

mtermedias ? an ignis est iphæra , &

pyra.missimul.?atimplicat, unum &

idem
223

idem corpus diversis terminari,sibiquc

contrariis supersiciebus, & simulsphæram,

simulquepyramydemesse. Rcstat

ut dicamus , Platonem intellexisse ,

quod dum ignis sui est juris , &libere

pergitad sphæram ituncsphæricisatomis

facit cuneiformem dividendo aeri

siguram : si autem dissolutionem , aut

generationem moliatur , tune atomoxum

ignearum sigura ad faciliorem penctrationem

sit tetraedrica : atque ex

hac configurationeoritur ingens ignis

vis, quiacuneusex GuidoUbaldo red

ucitur ad duos vectes , secundi gene

ris, quxst. i7.mechanicarumAristotel.

vide Blancanum ibidem : in locis Aristotelis

mathematicis eleganti libro

explicatis.

VII. OElangulanfveroaeris: angut

latam vigesies spharam aquoe dicatam

tjfe , hoc est, aer octaedricæ est sigura?,

aqua eicofaeciricæ : vocat autem sphæram

angulatam vicies , quod viginti

triangulis constet hoc corpus,8c parum

distetaforma sphærica ob multiplier

angulos.


VIII. Æquipedum iero trigonum

efficere ex fe fe quadratum , quadratum

veroeubum , qua terrefit [irepria sigura,

Id est, Isosceles triangulum , quod ha-

K4 beat
224

beat pedes , sive latera utrimque recto

angulo insistentia.si per seipsum multiplicetur,

ersicietquadratum, nam trian*

gulum A B D, est Isoceles,& illud multiplicatum

per se ipsum , i'acit quadratumABDC.

quod est duplum trianguli

A BD. quadratum autem multiplicatum

per suum Isosceles, facit cubum

, qui terræ sigura est , quod itidem


A B


/

/

C D



numeris exprimitur , cumenim secunda

mensura , quam Deo adscribit , sit

angulus rectus e* num. 4. hums, pariter

& numerus inter pares primus , nam i.

peri.faciunt4- at 1. per 4. reddunt 8.

primumque numeruai radicem, si. c urn

dum
225

dum numerumplanum, tertium cubu

vocanti. 4. 8. Cubusitaqueconsicitur

exduodecim'Isoscelibus,& sex quadra*

tis, qui numerisunt proportionales in

ter radicem, planum, & cubum ut pa*

tet 1-4.6.8. 1 i.Octaedrum constat lexdecim

icalenis , quorum singula per se

revoluta faciuntocto Triangula ^quilatera.

Eicosaedrum ex quadraginta seas

lenis, quæ complicate faciunt viginti

triangula acquilatera, harum autem sigurarumnulla

est radix, ideoque impanum

numerorum primo instruxit

Dcuin Plato.

IX. Qjiaprepter moliUm p\ram'djs

ormam igni dedit,q:ieie;us cihrttasagitatieni

videitur effc ecnfimilis. Secundoe

vehcitatis oBavgidafchxra cji,hanc am

detah t, qui Itvirati , &, pf-nicitate pofl

igmmsecundus tfl,& Vicenalis fpkaraefl

loco tertio, kujus forma fl dda, sir voluhit

. Us,®1 aquoe Jimilior eft visa, f^efiat tejserarumfigura,

quoe cumstt immobilis.tenoe

Jubfiantinm non abfurdt forthA tjl. Et

alia ir.itia rtperirifor/itatt posse, qua aut

Deo not a font , velet qui Diisjft emicus.

In hoc contextu conatur (nscliciter,

Apulejus reddere doctrinæ Platonicæ

rations m,pnwoenim errat,cum dicit

mobilissimam frpurarum omnium essc

K f. pyr*:


226

pyramidem , diisicilius enim movetur

quam sphæra , imo quam octaedrum,

nam inoctaedroejusdemareæcumpyramide,

Iinea directioriis minus distat

abangulo, quam in tetraedro: levissima

vero ratio est ignis formam esse py<

ramidalem, quod flam ma in acumen

desinat , fr'mo quia ut sic est potius conoidea

sive in metæ formam,nisi ab alimento

determines ur : ficundo quia est

ignis impurus , sumo exhalationibusque

immersus i ergo ab ilia agitatione

cuspidis male colligit Plato ignemefle

pyramidalem. Sin autem velocitatis

motus in dementis habenda esset ratio,

cum omnibus par sit , videretureadem

tribuendasigura, nam æque velociter

terrasertur deorsum , ac ignis sursum :

ratione yero densitatis fluiditatisque

tribuenda esset e quinque corporihus

Platonicis sphærica sigura igni , cubica

terræ , , ocosaedrica aeri , octaedrica

aquæ.


At enim ad refutandum Platonis Iiteralem

sensum,cum elementa debeant

replere locum, quanamamabo ratione

id facient,si terra sit cubica , aqua eico*

saedrica ,'aer octaedrus i ignis autem

sphæricus vel pyramidalis ? nam men

quidem cubi locum replent , tetraedri

autem
227

autem id nequeunt,vel cubisjuncti,aut

per se octaedri vel eicosaedri,muIto mi

nus, desphæramanisestissimum ; Quæ

clarissime demonjlrari possunt , quia ad

id , ut locus repleatur,siguræ debent ita

inter se coalescere, ut angulos faciant

quatuor rectis æquales : li enim desiciant,

se tangent quidem, sed relinquent

inmedio hiatum : siautem siiperent,

nunquam angulum explebunt,

cujus propolitionis demonstrationem

vidcrepotes, apud Euclidem Clavii , 1.

4. elem. Quospectans Aristoteles, ar-',

gumentatus contra Platonem , tertio

cæli, t. 66. ita pronuntiat, Qmnino *»

i»8 De Atom is.

tem ehiti fimplicihu corporibus figuraV

tribuereinatior.tbileest, piimo c/uidem ,

qui a acrid: t non refUti tantum ; nam in

slants tresfiguroe xidmturimpltre locum,

triangului, quadrat um ,& sexargulusjn

folldis vero duoefolum,pyramis, tr cubus.

Quo in loco nota Aristotelis crassissimum

lapsum , dum ait pyramides, sive

tetraedra (deillisenimexassumptis a

Platone loquitur ) replere locum ; ex

siguris enim solidis rcgularibus/u/ic«i»

replent locum solidum , per se sumpti,o?

ctaedravero compacta tetraedris idem

præstant , utdemonstrat Mauralycus,

librp.de siguris planis , solidilque., lo

cum rcplentibus.Decubisquidemnon

cstdifKcultas, cum enim octosuisanguliscubiquatuor

concurrant, qui ex

utraque supersicie aquales sunt quatuorrectis

, sequitur.quod replent lo

cum solidum. At vero terraedra per se

locum non replent } quia vel confluent

unum ex corporibus regularibus ,Xelu

liud quodpiam ; nonalmd, neque e*

nim datur , ex scholio 1 3 . element, neque

ilium ex Mis, quia diameter hujus*

modi corporis efjetdupla lateris ejusdem,

cum enim pyramides ad centrum

sphæræ concurrant./»jw

Juobus lateribus diameter constat, er

go
229

go diameter illiuscorporis , &sphæiai

inscriptæ, essetin dupla proportione, quæ

proportio in corporibus regularibus

Konreperiturexi$. elm. Fuel, ergo te*

traedra vacuum non irhplent.Atactaedra,

compacta tetraedris, locum replent,

faciuntque corpus irregulare. Erravit

itaque Aristctehs in hoc textu : quoderat

demonstrandum.

Platonem vero.existimant nonnulli,

primo locutum de singulurum elementorum

majsa,ha terræ mplem cubicam,

aliasque mundi regiones suis siguris in*

signitas i e>tf/<7myilice commentatum

, a)unt,pLret Pythagoræ Arithmeticaru

voluisse conjungere Geometric Ægy-

,pfiacx,alii alia pro studio, & eruditione

comminiscuntur. T» vide Claviijph*-

ram cap: i . Marsilium Ficinum , Eugubiuum,

de perenni philosophia, 8cc.

Concludo autem , Platonem existimasle

elementaconstare exatomis, ut patet

ex consequentia , quam elicit Aristoteles,

L3.de coelo,t. 6f?ubi sic ait. Necejsc

est autem eos , qmfiguramfaciunt un'uf,

cu) usque elementorum , O1 bac determinantsubsiaraiai

ipforum , facere ipsa in.

dhipbilia fpheera er.tm divisa,fphttra r.on

eft,&c. Attamencommodissime« Det

woerito singulis elementorum atomi*
230

siguras dabimus, neque ullum stqui videbh,

aut in loci repletione, aut in mixi

done inconvenien*. Tu vero hanc

abstrusioris philosophiæ digressionem

Platoni , 8c Apulejo condonabis : Cum

enim arduissimam aggressuri simus de

elcnientorum siguris primigeniis disquisitionem,

visusmihi est Plato, qui

audiretur,dignus, licet ipsi nulllatenus

subscribam, nifi quantum tile Democrito.

Propositio XXVII.

lAtomisigncis figuram aiiignare

ex Democrito,

C Cio Epicurum in epistola ad Herodotum,&

Pythoclem apud Laertium

existimare , atomos nullam qualitatem

scnsihikm aamittere, prater figuram,gr avital

eta, magnitudinem , quahtai enim

omnit mutatur , atomi vero nibil mutantur:

Democritus autem aliter censuit,

8c quamvis nullam qualitatem ,' quæ

sensu percipipossit, in atomo conce*

deret , primas tamen , quas intueretur

mens, admisit, easqueimmutabilesposuit,

ut supra dmmus, dissolvitur autem

mixtum turbatioeconomia , 8catomis

ad nova molienda convolutis , ab extrinsecoagente

, cujus vis alliciendis iis

poten
231

potential*, quamformoe potentia coercch*

dis J excutiuntquejugum,plerumque

primoe omnium igneæatomi , quæ suæ

primigeniæ siguræ restituuntur , atque

itaperaerem, (quem inane, & vacuum

appellabat Democritus , ut supra dixit

w»»,consirmaturqueexGaleno,advers.

empir. Isag.'-i6. ) vaganturnovxgene*

larjonis appetentes.

Determinavit autcm atomis igneis

siguram sphæricam Democritus , ut

ostendimus in synopsi hujus libri , qu*

doEirinaprobatttr.

Primo, A mobilitate siguræ sphæri*

ex , quæ quod tangat inpuncto, ut

demonstravitTheodosius. 1. sphæric.

prop. $.fequitttr, quodlinea directionis

ejus motus nullo negotio mutari

possit , ignis autem mobilissimus esse

debet,& veluti generationum omnium

choragus.

Secundo. Cumsphæra angulis om.

nibus careat, nihil hamati, aut retinentisofsendet,

facile permeabit, & quo*

quo versus ad naturæ penetrabit in.-

stituta, dividet instar cunei, &quod

nulli alteri figures contingit , contactu

punctilabefaciens planum , fatimamt

plosmustbi viamfacit , cum nihil habe -

at aneulosi , quo possit detineri , q!"'&

ejus
232

tja! aBivitati nrccfsar

Tcnio, Cum ignis nobilissisimum sit

totius naturæ agens, eiconvenit sigura

omnium nobilissima, qua jpbaricatfl,

cvjus vightti proprktates admirabiles,

igniqueassinesannoiavi.

I. Proprietas. Figura eft fimplicifc

Jima, cujus generatio sit a i'emicircuJo,

circa fuam riiametrum circumvoluto :

circuli autem origo est duplex , pr'ma

ex semidiamctro circa extremitatem

suam immobilem circumducta , a':a

vero est a scctione parallels bill com',

atque ut lie, circulus easdem habet sere

proprietates , quas ellipsis, utannotat

Ltiutaudns in iuo'de lectionibusconicistractatu

, quem geometries problw

matibus inseruit. Videtur autem valde

congruum , ut hxc siguraigni conveniat

, non tantum corpori timplici.ve''

rum etiam , quod globorum progres

dientium ir.ltar volutentur,quasiseillo

motu perpetuoeircinarent : Isquevolutationis

motusin globorum tormew

tariorum ejaculatione prebabitur a- me

suo loco, &in sole manisestusest, quod

igne constet, ex Scheinero , in rosa Ursina.

If. Fortissima sigurarum est sphærica,

,cum non sit ratio, curunum po*

tius
233

tius cedat, quamaliud, ex quo juvatur

ignis acti vitas.

1 II.. Inaqualiter virtualitates suas

omnes,scu panes Mathematicas , situatas

habet, nam in sphæræ supersicie

nulla est imaginabilis , quæex a-quoal*

teri adjaceat ahoquicur'vtt non effet.

IV. Sphæra habet hoc proprium, ut

subexiguisterminismultum compre

hends aree^ est enim/ferawamnii.;*

sibi isoperimetrarum capnciijima , unde

ex ilia coilectione , & adunatione

majori, atomo nullo modo disperse

per locum expansum., augetur ejus

activitas. •

V. Partes omnes sphæræ suntsimiliter

posit*, & supersiciei puncta omnia

pariinflexione,&ordinecoronantur.

Y-I; Nulla sigura regularis potest

moveri circa suum centrum , quinlocum

mutttisaltemfe ctmdttm quid.,exce.

pta sphæra, quæ moveri potest, & girari

loco nulla ratione mutato Dixi rigttlaris,

nam conus,ellipsissolida, cylin.

drus , parabola , & hyperbola solida , sic

etiam moveri poflunt. Hæcautem mo*

bilitasseu giratioconcefla videtur<»omisignds,

a natura, utmagis vegeti sint

caloris, activitasque suaeo motupropagetur.

VII. Nulla <
234

•V 1 1. Nulla sigura movetur facilius

sphærica , sive naturaliter, five violenter.

Naturalihr in motu deorsum ,

per aquam (nam per vacuum zxxtinane,

qui c/2

'mobilitas ) citius descendunt lapidei

globi , quam plani , aut lati lapides.

Videnter autem , in motu volutationis

idpatet, quiadissicilius sistitur impe

tus, adeo', utlinea directionis ad cen

trum mundi sit in axi globi : tria enim

suntpuncta, perquædebettransirilinea

recta im3ginaria , inquasola quiescerc

potest globus : primum est cen*

trum mundi, alterum centum gravita*

tis globi, ttrtium punctum contactus: si

alterutrum istorum sit extra lineam

quiet is, nunquam sirmabitur, sed eo

usque movebitur globus , Jumhujusmodi

trm punBa Jmt in linen dirtBionis :

quam autem facile sit globumimpellere

, patet inde , quod si lit in piano per -

secto , illud in puncto tanget, ac proin -

deunotantumpunctoinnititur, debilique

illo fundamento ejicitur facile.

Contraria rations se se habent siguræ

planæ. Deinde mehas imp'etiim concipit

sph3era,^



Dostları ilə paylaş:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   20


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə