Juviviscens



Yüklə 2.44 Mb.
səhifə13/20
tarix14.08.2018
ölçüsü2.44 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   20

spirosomeatu Venus, &Mercurius

delati solem ideo circumambiunt; Post

stellas autem sixas , quai itidem sunt ia

orbis centro circinatæ, & motu ex perpendiculari

, & circular! stelliserum

adiere, omnium stellarum ultima compacta

est luna, abfumpra ætheris purioris

parte, quantum superfuit , aquis

contemperatuminscserecepit, & tardo

motu petiiteam partem cæli, quae

centro vicinior, quam maximeasole

djstaret,ne violentiori igneaquosa su*

M 4 tene»


274

terieritudodissiparetur, lenteque tan

dem , veluti carbonibus ad mensuram

datis, induruit, itautpost diem a sua

nativitate decimum qaartum ardores

ecclipsis innoxie pateretur.

IV. Factis . sideribus , veluti uni*

verso mundi seminario, cæteraatomo*

rum multitudocrassaMinervainvicem

permixtaest, & incentro orbisremansit,

utgenerationibus animalium subserviret,

hinc terræ globus aqua &

terra caluit. Natura perinde , ac frtt -

dens filter Camillas , nibil omittere solet

, exquofacere aliquid commodi poj/it,

Jiispmsatur autem i" cura reifamiliaris »

tit primo & op tinie liberis, deindefociis,

poflea fervis provideatur, Arist. i.gen.

an. op. 4. Ita, & in ortu rerum contigit,

ut facto prius concretionis termino,

sine quo nihil in immense sieri poster,

distractis perpetuo per insinitas region

«es corpusculis , nobilissimis corporibus

provideatur, quæque postea cæteris

præsideant , hinc omnium primus sol ,

postea pro varia dignitate coaluerunt

sidera. Solis autem compactio ita suit,

ut concretione exteriori primum ex

omnium elementorum siguratis apte

corpusculis, tanquam membrana coalescente

, remaneret inclusi ætheris ig

nisve
275

nisvcpurioris copia maxima i quxcum

omnis non posset concrescere, ob ter

ræ, &aquæ minorem copiam in solii

in editu 1 lio , tanquam in quodam inani,

remanseruntatomi ignis copiosissisimæ,

quæperpctuoagitantur motu, neque

inter se immediate unibiles sunt , uti

supra diximm : hinc soli contingit volutari

circa proprium sui globi centru,

& agitatione istaajomorumpercæliliquiditatem

deserri,sicuti ignium nitratorumartisiciosa

compagine cotingere

videmus : Luna vero quod majorem

aquarum copiam includat , quam , ut

uni versa igni posset exiguo contemperari,

concretioneillaexteriori compacta

, mansitaquæ in vacuoLunæ medw

tullioquantitas, quæ ibi viginti quatuor

horarum intervallo circum voluta,

supparem in luna facit faciei phasim ,

ita ut & luna uno dienaturalisemel

circa proprium centru circumgiretur.

Rehquorum siderum ignotior est,ob exiguitatem

, & distantiam concretio, singularifque

motionis charecter.

Hæc omnia ex mente Democriti.qui

cum irrequietas censuerit in inani atomos,

sequitur »quod ubi illæreperienlur,

motum facient,qui licet non sit

semper conspicuus , & sensibilis , ut ait

Lucre*
276

Lucretius ; ratione tamen jureque se

quelæ debetadmitti. Alcinous, c 13.

doct. Plat, dodecacdro ad imiwiifi con-

JiruEiionem usumfuijje Deum ait.

Illustrari ppfcst hæc doctrina eleganti

cogitatione Anastasii Sinaitæ in 4.

Exameron. ubi ait, stellas omnes in

terra fuisse compactas , ita ut Deus optimus

naturæ maj estate suam adumbraturuspotentiam,

inaerisdiffusione informes

quasdlm elementorum massas

congesserit , a quibns tanquam Fi'gulus

' ab acervo luti accepit , quantum ad cæ-

Iosstellasqueconcinnandas essetopus,

atqueitacælumfactumestex elemen*

torum deliciis , virgineque natura,cujusflos

in palmarium hujuscemodi o*

pusdiffususest. Deindeaccepit divinus

idemFigulus, quosolem rdiquasque

stcllarum concinnaret , quasomnes in

mundi centro veluti in rota circinavit,

, &persectailla corpora sibimetipsisreliquit

, ut congruum naturæ suæ , totique

universo utilem locum peterent,

unde , & velocissimo motu probante o»

pus suum Deo a centro ad circumse*

rentiæ destinatas plagas venerunt. Ext

pfetis hisce ossiciis , corporibusque, in

uaturaprincipibus, efformatis, quod

supererat elementorum impersecte at*

que
277

queadcosineseveritateimmiscuit , sic

utaquarum maxima portio /<»* terra,

terra vero alicubi^/f»^aqua efletutrumque

tamen unicoglobo compltxum in

centro orbis veluti inossicinalibrares

tur , atque ex magis apparent! bus de

mentis globum vocamus terra & aqua

compactum.PluraelegaDtissimus Anastasius

Sinaita in 4. Exameri: quæ deinde

cælestibus imbountur fenlibus iacrorum

more,quæ,& mentem e'evar.r,

&omniaad mores commoditsime de*

rivant.

Qnod si aliam rationem fheeret ctmmim/



ci , quid impedit, quo minus ex

atomisprimigeniiseo»^

fecundoe , seu minima naturalia , quæ amicitix,

&inimicitiæstiinulissesequ£»

rhantia.i'w medioatre, veluti commtsso

prælio, solaria corpusculasolaribu.', luriaria

lunaribus , convenerunt , alixque

deincepsstellæ suntformatæ ? residuæ'

• vero illorum fuperiorum corporum

particulæ, iis aliquam vim adeptis.fursumque

delatis , manserunt in informi

terrarum globimassainclusæ ,hinc fu

periorum cuminserioribus consenjio,

& occulta ilia arcana motuum , qui phihfopheshaBenusvexarunt.

Verum quidem

est, hac etiam ratione, quæ accedit

ad
278

ad Anaxagoræ Omomokoian, de

qua Lucretius, 1. i.mundumabomnipotentiDeo

potuisse creari , quanam

autem ratione (it factus, conjicerepo*

tius,quamnosse,concfssumest.At,stas

D;mocriti scntentias volui deducere,

quiautait Aristotel. i. cæti.t. 60. Vene

rations , quam temeritate,digna est promptitudoilla

, ft'quis propter philofophic si.

tint etiam in iisparva-r sufficient!as amat,

de qttibus maxima* habemus dubit attorns.

Demundi autem fabrica exactius dis*

putare, hujus loci non est.

Propositio XXIII.

}Aocltn agendi atomorum eft triplex :

Primus per intrustonem Jut in pores :

, Secundui per propagationem qualitatU

injpatit liber 0: Tertiutper inhibtt ionem

qualitatis contrari.e.

/-c Um , ut supra diximus , mixtiosit

*"* miscibiliumalteratorum unio, videndumest,

quanam ratione miscibilia

, hoc est , atom i al terentur , quod si

ne explicationerW

neqmt.


DicoitaquepwMa,dari actionemin

natural duffusione spirituum seucorpusculoruperporossubeuntium

,quæ

pro
279



propositio tanti estmomenti, ut enu

cleate probari debeat.

Probatur itaque primo, authoritate

Hipp. 1- deaere, aquis, &locis, inlibrisEpidemiorum.

Galenidisertisverbis,

l. i.de elements. c5.1. i.descm.c. 16.

Avicennæ,l. 4. Fen. 6. t. 3. c.n. ad5'7-

Senecæ,!.6\ q. nat.c.i8.Plinii, l.i. cap.

93. ita Vidus Vidius,Ferr.clius.Cardas

nus,Septalius,Sanctoriii», Augenius,

Levinus-Lemnius , Vallesius, Langtsid,

Fortunius-Licetus, Julius Cæsar Staliger,

AmatusLusitanus, Mercatus, Oalij,

tum veteres, tum recentiores, Me

dici potions.

Prdba.tuT fecundo , ratione : Omnia'

corpora natural ia, præsertim viventia,

sunt in perpetuofluxu , alia vero exes

duntur, & imm\nuxir\tvr,si{t nihilperit

innatura, quia non datur annihilation

trgosuperest, ut hujusccmodicorpusi

culahuc illucquevagentur, & vicino*

rum corporum poros subeant. PrimA

propositio certissima est experientia

quotidiana,patetqueex Sanctorij aphorisinis

staticæ medicæ ; secunda autem

propositio dependet ex primo princip.

disp. i.y'ft7»J«0'M'g»hinc&indeemluerc,

darique hanc spirituum propagationem,

quamGntci vocantAponRoiAN.

Probatur
280

Probatur tertie , i nductione muliiplici

: primo , ex notione manisestaatmosphsræ.

seu vapidæ circa terramregionis,

quæ refractionumcælestium causa

est. Secundo, ex aquæ vaporibus, & humiditateaeris

, fluviis &paludibus incubantis.

Tertii, insinitis pene venenatorum

halituum historiis, quas reserunt

D. Augistinus, 1. 3-deCivit. Dei,

c. si.Diodorus Siculus,I. \i. Amatus

Lusitanus,cent- 3 .curat. 8 3 . Mercurialis

de venenis.c.iS.Vidius^.i.si. 1. i.e.

11. Julius Capitolinus, in Veioait : in

Babylonia apertam veteremarcam, eV

qua tam exitiosa pefHs exhalavit x ut ad

Parthos usque grassaretur. Guainerius

de peste, c. i . Barclajus in Icone animorum,

c.p. Philippus Ingrassia, Informal

tionedelpestifcro, &contagiofo morboii

Palerma mil' anno 1 5-75-. d* tfy6.parte

psima , capvficondo. Paræus,l. 1 o. c. 1 3 .

SabellicusEnneade, 5.I.9. & Enneade,

7.1 7. Cardanus, 1. i.devenenis, c. 9.

Fallopius de bubone pestilenti, c.i.An?

dreas Gallus Tridentinus fascicu!o,'i.

de peste. Et illispiritus cumrespiratione

subeunt , ve\ per poros cutis intrant,

aut^rarteriarum meatus, &venarum

oscula penetrant. Imo ipso oculorum

intuitu id effluvii accidit.undeOvidius.

Dunt
281

DtimfpetTant l<*fos, oculiUduntur &

Jvlultaq; corporibus trtnfitiene noccnt,

Hancautem minimorum corpusculorum

diffusionem probatam i videbis a*

pud Seiinertum , inHypon. 3.0 l.sed

cumhæcinmixtisanemine^He^/cww,

negentur corporutti effluvia, & dare

cxplicenturabAquilonio, Optic, l.^.p.

a. Sc'aligero,exercit.n.s. j. Faloppio.t.

deLueGallica, c. 89. in iplisetiam de

mentis admisitdisertis verbis Galenus,

juxtaHip. doctrinam,EgO(?»/w(inquit)

non difficile diet, , eum qui ad ignem , ut

ealefiat , accedit, introducere igntm in

suum corpus &c.l. 1. deelem. c.6.

Dicoficundo, Actioatomorum perpendidebet

penes locum, ubi agunt,

nam w/considerantur in mixto , xel in

aeris libera sphæra,wJ quatenus alir

quod aggrediuntur. Hocque ultimo

modo per intrusionem , penetrationem

in porbs,insinuationemquevariam,pc-]

tius agunt, quam prcpagataqualitate.

Sic aquam calesieri crediderim , quod illam

spiritusigneipervadant,probaturque,

quia, si patinam aqua pura plenam

igni superposueris,videbis efundoplurimas

bulks exiguas emergere., quod

tzflican mo» /w^nisidicamus, id con*

tingere
282

tingereoberumpentes igneos spiritus ,

qui suppetiis adventitiis.sociorumque

auxiliaribuscopiisdeindeebullitionem

concitant. Neque solum id igni proprium

est, verum etiam glaciei : siqui- '

dim, vinum in glacie refrigeratum,

contrahit nescio quam duritiem,& gravitatem,

quam ab intrusts frigidissimis

atomis oriri , dubiumnonest, nocivaque

magitest stomacho debili frigiditas

hujusmodi , quam si ex fonte vel puteo

frigesieret.

Actioatomorum inaere , sitetiam

^rpropagationem suæ qualitatis , cum

enim aer sitindifferens, ad omnes omninoqualitates

, eas etiam facilepoterit

sustinere , propagata verohujuscemodi

qualitas, si ad mixtum aliquod

perveniat, illudquidemassicict, &al*

terabit, sedearatione , ut cognatu Jibi

atemu sociitur , aliis vero noceat quidem,

sed iis non subjectetur.

Inmixtis enim nonagunt proprie inst

, invicem »s«ni,itautatomus ignea, fii»

gida siat , atomus vero aquea , sicca, vel

calidareddatur, sed vlrtitfe sibi insita

mutuam retundunt activitatem , 'atoi

mus enim igvea præpedkt aquea , ejusque

exporrectam sphæram restringet ,

& cohibebit, atomus vetottrrea vicini»

tate
283

tata sua faciet , neatomus ignea tantum

expromat virium. Quare prout vigent

atomi, nonnullæ aliarum debili

tate activitatem suaro exerere deprehenduntur,

nullamque aliam in mixtis

alterationem admisit Democrkus,<]uam

i/l<»»2,quam inhibitivam, retundentem

voco, Joubertus autem ,inparad»xii, rcfringentem

maluitappellare : a nobis

estFemelius,'qui in 1. $.iphy[io\.tUmenta

altsrari negat.

Ex triplici .itaque medio , vel passo,

modus agendi atomorum est triplex,

quod erat exponendum.

Propositio XXXIV.

Modum, quo Atom mifientur,

expile are.

T-RMnecessario ad mixtionem,quam

generatio substantially sequitur ,

concurrunt, materia scilicet tanquam

subjectum, inJlrumentapTO inducendis

dispositonibus , & forma ultimum ope.

riscomplementum. Sicuti ad statuam

exsculpendam requiritur marmor p re

materia , celte, malleus, scalpraque pro

Inslruments , &idxaarrisicis/'w/

secundum quam instrumenta diriguntur,

cuique, si man us non sefelltt.rex

spondet
284

spondetresultans in marmore essigies.

Pro mixtonenaturali, habemus matt-,

rJam, atomos aqueas, terreas., igneasi

pro instruments erunt au.ditates prinne

atomorum, & siderum I nfluxus, quem

vertiginis nomine distingnebat Demo»

critus ; ( simphcifsima mixtione nunc

loquor, ad alias enim persectissimas longe

major requirituraccidentiuno, & inltrumentorum

apparatus, ut patet in

generatione viventium. ) & tandem est

ipsius/orw.*, nondum existentis, affla

tus intentionalis,idæalis,directivusque

opens,


Istæ itaque atomi sic invicem conjunguntur,

ut antea motus Iocalis mult

tiplex inter ipsas sieri debeat: iicut enim

in mixtionibus, coctionibus artifkialibuscontingit,

omniasufdeque verti ,

diuque circumagi , antequaminunius

consistentiæ rat'tonem venire possintipariterin

mixtione naturali, inter atomos

id sieri necessc efl: : quiatantæ,tamque

rairabiles mixtionum varietates,fortuito

ordine sieri won poffunt, multæ enim

erunt aliquando simul , quæ aliis debent

attemperari : ad unionem deinde

' sigura non raro mutari debet, præterea,

interclusus aerejiciendus , nonnunqua

cxigit idmixti ratio, utintercipiatur:

quæ
285

sine motu locali sieri mn possunt.

Influxusinsupercoelestis est veluti sti

mulus, calcar, 8c incentivum atomis

movendis essicacissimum , eoqueinfluxu,

in rebus præsertiminanimatis,sigHlatur

materia , nam pro exigentia mixti

dispenfat atomos, quaproptersiad ca*

lidummixiuminfluentiadirigatur,/zer,

ut igneæ atomi numero terreas supe- .,

rent,atqueid diversis , neque farcile txplorabilikns

proportionibus, unde varia

tempjramenta resultabimt, Et sicuti in

vino videmus , vim concoctricem ita

essicaciter omnia digerere, ut impuri*

tatesperspumam ejiciat, crassiores veropartes

in fæces subsidant , eaque est

di)gregatio,ut quavis impuræ sint uvx,

nihilominus ramen motu nativovinu

redditur purissimum , pariter .etiam

influxus cælestissicattemperabitur, ut

in mixto , quod molietur , varias ato

mos sigat, varias autem ejiciat. Contingitautemraro,

quod optimeanimadvertit

Smnert »J, ut inelementapura

dissolutio siat, sed potius.in minima

physica plerumque eam contingere ,

innumeris chymicorum cxperientiis

comprobatur.

Inistisveronaturæpperibus , oportetsepcrrecordariverissimi

illius pronuntiati,
286

nuntiari; opusnatura, opus intclltpensioe.

, i-

Ex his causamafterre licet, cur nonnullaaliis



sint calidiora, quod scilicet

suum temperamentum , a mixtione,

quam plures atomi ignee. ingrediuntur,

resultet: Nihilominus tamen calidissima

naturæ mixtæ ad tactufrigidasunt,

ut piper,sulphur, rosmarinus, quia (unt

occultæ qualitates , qua: vim earum

modisicant, quæque , a forma penetralibusexortæ,

dominanturin elementales

, & illis novaquadam singulisque

formisaptarationeabutuntur. Quare

ejussum mentis,, primas qualitates ha»

bere aliquid potentialitatis cum in m ix*

tis constitute vivacius nonraroagant,

quam si puro essent elemento conjun*

ctæ , & ubique sere diverso modo , sic

fr'igut cicutæ,afrigore papaveris difsers,

non solum in int en/ione, quam utrobique

sere æqualem medicorum princi

pes sentiunt, verum poti us in modo

agendi : Unde etiam sit , ut ignis alit

modo in pipere, alio in cinnamomo, alio

veroinmelle agat, & idem in diversit

Vmricults aliter aliterque , iff alterabitur.

Forma enim directrix est & applicativa

suarym qualitatum, & pro

varia earum moderatione non semper '

unifmni
287

uniform! modo operatur, ob. diverfam

figuram. Nunc utreconditum hocmyfterium

in lucemponam , rationemque

modisicationis qualitatum , occultum

adeo arcanum, expliccm,

Obfervoprimo , non paTum intendi,

velminuitzw qiialitatum a dcndtate, &

raritate subjecti : sic ignis aquæ vitæ

impune tractatur , velocissime vero

comhurit serrum candens.

Observo fecundo , eundem solis ra

dium, quamvis ubique sit idem, nihilominus

tamen , vehementer aiicubi

ardere , alibi vero remissius , & pro va*

m refleSione , refraBiont, oppojitione,

direBione, obliquitate, aJpeBuque minuitur

vel augetur solis calor.

Idem dt intemis corporum mixtorum

ijg7H'£»*dicerepossumus, quicum

TariisitidemwWifcrexcipiatur,cumque

alibi ratior sittextura, densior alibi,

fit ut etiam divtrfimode applicatus dim

verjtmode agat : præterea non dubtto,

vim etiam multaruin ignis atomorum

paucisaqueis infringi posse, & eludi,

si videlicet itaearum vis activa excipiatur

, ut a cohcavoin convexum desinat

, fiet enim , quod in tubis opticis

contingit, utdispergantur, tum lucis,

tum caloris radii , atque itaw dispersa

Mi*
288

Di A to m i s

debiliffma'fitt. Deinde, si ars varia ignis

applicatione ,tam diversa miracula patrat

, quidni directrice/or»i4 idem ana

logic sieri poterit ? Atque, quod de

cahre inlinuavi, defr'gore &.C. dictum

esto. Igitur in gratiam forma nat'ira

cældlilque ir.fluxus ita movet atomos ,

&mixtionemdispensat, ut modo sibi

connaturali qualitatibus uti posik , &

pro modo effendi habeat opcrandi mos

dum. Diximusitaque^Hct ratipne *tat

miinmixth.ni differtfemur , qua de re

instituti nostrieratdlsserere.

Propositio XXXV.

pluresfuntmixiiimmgradtts , una crdivauir

adperfeBiorem & mixtafmpli-

-. cioraperfeBterumsuntmateritt, mxtisi

axe plurimi infant pori,q'*i ab afomoruwseriatim

sofitarum connexior.e ertambabent.

TVJ On est omnino Rhttorts ea cogitatio,

qua dicitur natura in violis,

rosarum , & tulipparumrudimentaponere

, nam sensim persicit , & impersectioribus

ad persectiora utitur.

Pri»wtfgradusmixtionis is est, quo

atomi elementares miscentur elementaribus,

atque in hunc^riw»wgradum

fireD.
289

frequentur dissolvuntur persection

mixta, raroenimcontingit, utinelementum

purum resolutio siat , atque

4iuj us mixtionis minima vocari possunt

pruna, inordine mixtionis.

Secundus gradus mixtionis, sitacommixtione

primorum minimorum , quæ

elaboratius aliquanto mixtinn faciunt,

quia scilicet formæ persection subjici

debent, atque hulus mixtionis mini

ma, fecundaria dici possent.

Ttrtius gradus mixtionis est , quo

secunda minima invicem permiscentur,

faciuntque ad vegetantiumtexturam,

autadid, quod in vegetantibus

persectius est, mixtionem, cujus deinde

minima stint magis composita, & itrtu

ordinisdicuntur.

%tartus gradus mixtionis oritur a

commixtione minimorumtertii ordinis,

sitque mixtum cujus minima sunt

j»rf?-?/ordinis.

Quimus pariter ex istis compactis

minimasiunt elaboration , quæ quint i

ordinis nominentur, O- fie de altii mixtimitm

gradibus , & persectionibus.

Unde patet , quod atomi elementales

sunt radices omamm , & minimorum

maximum compositum illud est, quod

persection formæ sublicitur.

N Sed
290

Sedntgratiiifla dicivideantur, prob.

tota hæc doctrina experientia, nani,

plantæ succum quendam trahunt ex

dementis inter se compactis: deinde in.

planta sunt partes magis minusve ela

borate : pro belluis »on ita requiritur

exquisitapartium temperies, ut pro homine.

cujus anima immortalis, & intel •

lectiva, eopersectius operatur , qup

' persectioribus organis ed prædita :ergo

ista mixtionum diversitas| oritur a variis

mihimis, & revcra , si res ita se »on

habet , sur vix quidquam ad victum

assumimus, quod vitæfueritexpers?

panis,vinum,cames,herbæ transeunt

in noftri substantiam, quia ex his mini •

mis, magis elaboratis', humanafadlim,

virtuteconco&rkecoalefcunt , nullum '

animalelemento nutriri potest, atque

inter dispensitricis nature, muneraillud

obsirvatudignum est,quod nuUaplanta

plantisvivat, quamvis agnus tartaiicus

portento simil is plantas sibi circumpo -

sitas exsiccet, brutorum quædam aliis

vescuntur , fed bomini in omnia jus eft a.

Deo faneitum, minus tamen herbæ nutriunt,

quam names', quod magis in iis

sit elaborandum, ut ex suis minimis

aliasiant homini nutriendo appolita.

ciS
291

Sicoptime servaturea subordinatio,

quam in formis impersectioribu's ad

persectiores sieri contendit eximibs

Femelius,lib. i.deabditisrerum causis,

capite 4. Singularum parlium format

tjtiosdam xeluti grains efje , quibus ad

fupremam illam totius jormam prome'

v:atur , nee alia de causa illas in sub]e-

Rumimpre(sai,mjtut ifla praparatione,

ad bane introducendam , via proejlemeretur

, & quam subordinationem

dsmonstratin/orw«Fcmelius,eandem

inmateriis agftovit Democriti amicus,

JcadmiratorDivinusSenex noster,cum

ait, mixta imperfeBiora, perftbTiomm effe

materiam.

Consentiuntquephysicorum prineii

yhduo, primum quod nullum animal

elementopuroviverepossit, imosi mel

& man na excipias , quoe libro fiugulari

probavi effe meteera , nulla re omnino

viram protrahimus , quxa viventibus

nan sit excepta: melle sanealiquamdiu

vixitDemocritus, ut supra innui , 8c

Israelitarum exercitus manna . Hie excipio

ventriculorum monstra, virtutisque

concoctricis portenta , hoc etiam

saculo w/2*,namLazarus quispiam, vitri--

vorax, ab effectu dictus est, & alius Lugduni,

summaaviditate patinas saxulis



Dostları ilə paylaş:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   20


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə