Juviviscens



Yüklə 2.44 Mb.
səhifə9/20
tarix14.08.2018
ölçüsü2.44 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   20
vegantque

Crtdert pojse antmi , viBm fateart

necejjeejl,

EJse ea quoe tiullis'jam praditapartibus

extant.


Non est itaque vera opinio , quæ dicitt

numeros finitos poffibiles,& cont'muum in

rationc numeri part rationt fe fe habtrt :

quod erat ostendendum.

G A P V T II.

QUOD OMNIA EX

ATOMIS CONSTENT.

POtuiflem quadraginta duas de

compositione continui reserre

sententias , in quibus nova

inventa novis , & inextricabilibus fruticant

dissicultatibus , sic ut hydroe videantur

, quibus dissecta capita ex proprio

interitu exitiali feenore nascendi , 8C

multiplicand! se se jus habent. Nunc/epultam

in puteo veritatem DemocritiAuspirits

bauriamui.

H y Pr(v
174 De Atomis.

Propos it io. XIX.

Continuum componitur ex atomis ,Jive cerfufeulis

finitis numero , adequate inter

fe distinctis , cert a & determinate *•

reHAnc opinionem probabo, cum.



aliquid ordine methodico de no

mine <«»wipræmisero. Primo A tomos

vocabulum , est Græcum , a radice temno,

&verbali Tomh, id est, sectio:

quare tttomns idem est , atque indivfibi-

U. Sumiturdiversimode, nam Isidorus,

1. i j . etymoleg. c. i. agnoscit atomos

in corf ore , tempore , numero , & littera.

Deinde vulgus minutio're'm pulverem,

volantesque in ae're sestucarum laciniolas

atomos vocat, cum tamen roixta

sint. Secunde ,quamvis nominis Ato

mos derivatio oriatur a radice temno;

ut ait Isidorus , Plutarchus, Scapula,

Budæus , & alii ; tamen dici posset cum

Hesichio generari a radice At m o s,

quodsignisicat flatum , halitum , vaporem

, fumum , præcipuorum naturæ

corporum , aeris , terra , aqua , &ignir

corollaria , & a mixtione ad dissolutionem

, vel ab interitu ad generationem

pergentium fymptomata,ut scilicet hac


175

etymologiahabeamus veluti ansam dubitandi,

andivini illiNomenclatores,

qnosapprimelaudavit Plato in Cratylo,

omnia ex atomis componi crediderint ,

comhujuscemodi vocabulum cumelementorumdispersione,

quæ per corpusculasieret,

nonnihil habeat similitudinis;

quapropter<«

, quod nobis vaperum aut funi particu\*

: nomen certe atmos etiam apud

Plutarchum in eo sensu sumitur non

semel. Tertit proprie , & clare nihil est

aliud , quam corpusculum rantæpravitatis,

elusque genii, ut nullatenusdividi

possit , differtque a puncto Mathematico,

quod hujus nulla sit pars, ncque

intrinseca, neque per designationem,

eademquesui virtualitate, qua spectat

orientera, occidenti adlpirat, neque ullomodo

concipi potest, quacunque dimensionedonatum

; atemus autem suai

habet dimensiones, suas virtnalitates,

correspondentes spatio,sedcum persecta

indivisibilitate , & quamvis sigura

coerceat u r, non ideo tamm phyficam divifanempattunquam

poterit. His irapræexplicatis,

adduci possunt 0B0 funda

mental, quibus hæc Democriti princeps

cpmio propugnari posset.


176

Vrimtim fundamentum. Naturals*

frincip.6. omnem refugit insinitatem,

ergo ejusprincipium materiale non est

insinitas : sed si continuum haberet

pastes insinitas, vel categorematice,rt/

indeterminate , e;us principium mate

riale essetvagum. & indeterminatum;

ergo pastes continui non sunt insinitæ,

nequenumeriindeterminati: »tgodatur

pnma, Sc ultima, quod admitti nonpotest,

quin atomi consequenter admittantur,

quandoquidem evidentes sunt

contrapuncta Mathematica, presertim

sinira , demonstrationes. Ordo qui ita

naturæ, &fapienti rerum omnium architecto

Deo cordi est, sine numeroservari

non potest , qui quidem numerus

sinitus est absolute, sicutsuis mensuris

contineatur,

Sicumdum fundamentum. Avicenna

in i.Fen.doctrina ix.i.sicdesinittemperamentum

, ut sit, qualitas quoe critur

txmutua aBiotiei (ypaisione contraria'

rum qualitatum elemcnerum , quorum

panes ita ad minima sunt redaBa , ut cuiufque

tarum plurimum contingat , plurimum

alteriusproveniet,cum mim ita mum

tuopatiuntur, & agunt (sfc Undesic

argumentor. Elementa constant ex miiumis,

ergo constant ex indivisibilibus,

sed
177

fed elementa, præmissis, sunt materia

prima, ergo materia pri ma constat ex

puris indivisibilibus, hoc est atomis,

Vcob. antecedent. Conditiones intrinsecæ

, ad agendum neceflariæ, annumerantur

inter dispositionis , ad formæ

introductionem , aut rei conservationem:

ratio ejl , qufa, cum esse sit propter

operari, neque sine illisconditionibus

possitesse agensin actu primo ad operandum,

sequiter etiam neque ullo modo

sic esse posse connaturaliter. Condi

tiones autem illæ , ad agendum neces

sarian dicunturintrinsecæ, cum se tenent

ex parte agentis ; extrinsecæ , cum ex

parte medii vel passi : atqui , inter con

ditiones intrinsecas ad agendum necessarias

est extensio certa, & determina

te, infra quatti si restringatur agens;

jam omnino actionem parere poterit:

trgo neque ut sic , poterit existere : quare

philosophi communi sere consensu etiam

in dementis admisere minima,

quæ ab ali is termini parvitatis, abaliis

termini extensivi , ab aliis mini ma quod

sie, abaliis diminutæ entitates, aVirgilio

in physica sua allegorica , hoc est,

in Sileni Ecloga , semina rcrum, a Democritonostro



<**<»»i,& radices corpo-,

rum npminantur : bis ita Jlaiilitfi.


178

Prbbatur cons, prima argument!, minimascilicetilla

esseatomos Democriticas

, hoc est corpuscuk divisionis omnis

incapacia. Primo quidem contra

eos , qui negant materiam primam peripateticam

posse esse sine forma, cum

tamenminimadariconsiteantur, sit mi

nimum ignis. A,peto ut dividatur: debent

ipli ex suis principiis admittere

hypothesim , & concedere ignemdestruendum,

quod scilicet nulla deinceps

forma subitura sit , tum quod non sint

dispositiones, tum quod omnium formarum

simplicissima sit elementataris,

quæcumibisubsisterenonpossit, multo

minus de alia concedi debet. Erg*

tiel materia erit destituta omni forma,

reldabitur annihilatio naturalis, quod

adversarius negaveratantea: restat trgo

hujuscemodi minima elementalia esse

iodivisibilia.

Probatur secundo , etiam ad hominem

; materia est propter formas , sed

formæ non possunt esse in minori extensione,

quam habent minima: ergo

neque materia potest in minorem particulam

dividii quod si supponatur divisa,

illi nonconvenietdesinitiomateriæ

primæ: erit enimut sic, formæotnni

inepta, ergo ex rninimorum do

ctrina
179,

ctrina redditur probabile dari atomosi

2>rria»iFundamentumsumitura ratione

creationis : Tot sunt creationes

inmateriaprima,quot sunt individua;

ied nullum individuum est indeterminatum

i.erge nulfa creatio parker erit

indeterminata: sequitur itaque, quod

omnes partes continui sunt adequate

distinctæ a quibuslibet aliis: ergo sunt

indivisibiles ; & ratio a priori est, quia

nihilponitur extra causas, nisi in individuo

: quidquidautem est in individuo,

distinguitur adæquate a quovis alio fer

frincip. j.

Qgartum Fundamentum sumitur a

Datura unionis , ad cujus intelligentiam,

suppono, ens modale ejus esse natu

ræ utjungatur semper absoluto , neque

sine ipso possit subsistere. Sic, exempli

gratia, intellectio sine intellectu non

potest este, quamvis intellectus esse poslit

sine intellectioneiunio non potest esse

sine partibus , quamvis partes esse pot

iint sine unione. Unde sic argumen

ts. I

Illud rantum , quod sit independenterafubjecto,



est terminus creationis,

sed unio non sit independenter a subjecto,

ergo unio non est terminus crea

tionis ; Cum eigo terminus creationis


180

inmateria prima careat omni unione,

sequiturquodestexindivilibilibus, divisibilitas

enira oritur ab unionis solutione.

Consirmaturex princip.7. subjectuni

unde elicitur aliud ,pri us est naturaillo,

quod elicitur , sed partes materiæ pri

ms: sunt subjectum, unde elicitur unio,

trgo sunt prius natuia omni unione :

trgo in illo priori naturæ debent intelligi

sine ulla unione , ac proinde indi

visibles,

Dices , non posse i ntelligi sine unione

aliqua implicita. Sed contra. Illud ,

quod non est de essentia rei , non ingredkur

conceptum rei , sed unio non est

de essentia partium materiæ primavrgfl

non ingreditur earum conceptum ; Ma

jor est certa exprincip. 1. probatur mi

nor, nullus modus actualis estdeessentiarei,

sed unio est modus actualis par

tium, ergo non est de essentia ; nequede

illarum conceptu : si ergo partes concipiuntur

sine ilia unione, intelliguntur

indi visibiles : dixi modum aBualem, quia

modus , quatenus abstrahit ab existentia,

estde essentia aliquarum potentiarum

.quæ ab illospecisicantur: sic in»

tellectus dicit essentiakm ordinem ad

inteilsctionem > actualitas tamen iutellectionii


181

Iectionis non estdeejus essentia, alioqui

necessario semper intelligeretactu.

Cum ergo in illo priori naturæ vel

temporis partes materiæ primæ intelli*

gantur, sineulla unione, scquetuream

etiamintelligiconstareexatomis;neque

dicas posse carere hac vel ilia unionei

non tamen omni , quia cum unio frvt

distributive , five collective , five deter

minate,^* indeterminate intelligatur,.

educatur e partitas , sequit-ur partes

esse prioresnatura, acproinde in illo

priori intelliguntur sine ulla unione,

ergo indivisibles. Hoc certe fundamentum

satis est pro Democrito validum,

Quintum Fundamentum sumitur ab

impossibilitate partium insinitarum in

continue Tot sunt extensiones quan

titative, quot sunt physicæpartes, sed

nemine cogitante , sunt insinite syncategorematice,

erunt ergo totidem er.

tensiones : atqui impossibileest , ut insi

nite actu existentes extensiones faciant

tantum unam sinitam : ergo etiam est

impossibile sinitam exteniionem constare

ex insinitis actu existentibus.

Dices prime , esse tantum syncategorematiee

insinitas-

Sed contra, nihi est hie in potentia,

ergo
182

ergo omnes sunt actu ; sed insinitum

syncategorematicum dicit aliquid actu,

aliud in potentia , ergo hie non sunt insinitæ

syncategorematice ; cum enim

nulla sit qua: nonaugeat continuum,

/»j'M^aresseincrementaactuinsinita.

Dices secundo , argumentum transire

v a partibus indeterminatis ad determinatas.

Sed contra. Nulla est quæ non existat

, ergo nulla est indeterminata: quidquid

enim existit, existit in individuo:

omne autem individuum est determinatum.

Dices ttrth , a distributive ad colle

ct! vum non valere,

Sed contra, si hoc argumentum noo

condudat,/»»* extensions aBu infinite,

ergo totum refuhans est infinitum in extensiine

: quomodo probabunt insinitis

cubitis sieri insinitum categorematicum

in extensione.

Sextum Fundamentum. Rationibus

istis accedunt experient'ue Chymicorum,

quas videbis apud Danielem Sennertum

in hyponeumate3,c. i. xtbide ato

mic illo unico capite tractat, quodillibatum

tibi relinquo in fonte videndum.

Curiosiorem habeo experientiam,

& naturali miraculo propiorem , ex Jacobo

D
183

cobo Gaserello in suis curiositatibus

inauditis. Iliam paucis expono , quod

scilicet ineatanquam in speculo, Democritacæ

philosophiæ myfienum omnerefulgeat.

Narratille, oculatosque

testes appellat suo nomine, viros gra

ves, & suæ domui satis notos , qui in Poloni

Medici mu&o phialas complures

viderunt , in quarum fundo pulveres ex

arte præparati florum animas in cineribus

conservabant, vivebantque vuluti

suis in umis. Spectaculum hospitibus

gratum exhibiturus doctissimus ille

chymicus , accensam candelamdetentx

in aere phialæ , qua rosæ cineres præpa

rati asseryabantur , certa distantia fupponit,

vix calor sese in vitruminsinuaverat,

cumeccetibi moveri corpusculorum

pulverisquepopulos , cinerem il

ium leniter agitari, dum tandem post

horæ sere intervallumtotus ille pulvis

collecto calore in media phialæ area

suspenses , variis deinceps confusisque

motibus undiquaqne cieri cepit ; sicut

dum apes alveavia mutantes in aeris

medioin nubem coactæ confuso volatu

hinc , & inde, per sua castra volitant:

tandem variisagitationibus, quasi se se

atomiadunionem'quæritarent , paulatirainrosam

perfectissimam corpuscuh


184 D I S P V T A T. A.

la ilia coaluerunt, cui neque in soli is

ordo, neque color, neque meditullium

croceum deesse videbatur. Sed JpcEia*

cultim remota cunddn statimdesiit , recidentibusadphiafcefundumatoOTVi

qua:


caloris vi inaere detinebantur , . utquotidie

radiorum solarium benesicio sestucis

pulverique contingit ; & unaquæquequem

inrosa nondum distpluta

locum occupaverat, eundem inhujuscemodi

artisiciosa restitutioneobtinebat

; non secus ac subtiliffim us hujus

seculi philosophus Cabæus post Gilber.

1. r.c.18. in philosophia magnetics

rcsert , quod si avellererur a suo locp

terræglobus, non modo in eundem recideret,

verum etiam pars septentrioni

respondens , se se ad ilium converteret,

servarentque cceteræ partes , eosdem

quoshabent cum Sole aipectus : ita 8c

minimum unum , quod meditullium in

rosaria cfrbrmabat, inphiala suum repetit

locum, neque foliorum texturam

fubit, &omnem motus rationem experi

u ndo sua in sede consistit , ut ait Lucret.

1. 1.

Omm gmurmotus , 12 cat us expert •



undo

Tendon dtvmmt in salts dijposit*

raft

Sew
185



Scio, Freytagium in noctibus medicis

bane de rosa fabulam appellare, verum

Qnercctanus magni nominis Gallorum

Regis Consiliarius, &medicus, eam a

se visam resers in desens. contra Anonymum

, c. 13. adducitquealiostestes

oculatos , idem Gafarellus. Democritusautem

chymiæ mysteriis, &Ægyptiorum

doctrina eo argumento astruebat

mortuorum reserrectionem , ex

Plin.l. 7.c.ff.utquænaturæ magisfaveret

, conservari suum in melle corpus

jussit , Lacedæmoniorum consuetudine,

quibus ita in usu fuisse positum,

ait Comelius Nepos , & Xenophon.

Illudque institutum a Democrito manasse>,

testis est Varro, apud Nonium

Marccllum , quart Heradides Pontius

phis sipit , qui proecepit ut comiurerent

( corpora ) quam Democritw , qui ut in

mile ft rvarent , quem fi vulgus fe cut us

ejfet : peream , sicertumdenariiscalicem

mulfi tmert posfimus Consirmatur autoritate

Plinii. 1. 7. 3. qui ait, visuma

se Hippo-centaurum in melle. Columella,

1. 1i. c 45-. Cumenim lnortuorum

resurrectionem ab Ægyptiis didicisset

, videretque balsamo condiri,

& asservari in Ægypto cadavera antt.

quissimo more , ut patet ex Gencsi , c,

J-.V.2.
186 De A t o m i s

5. ». ». desiciente in Thracia balsamo,

meladhiberijussit.

Hoc autem reformationis rose exemflum

Democritisensum in totius mundi

ortu sub oculos ponit , quæfusius exfliabimus

propose, jt.

Septimum Fundamentum fumitur a.

Lucretio, qui itaargumentatur,l' 1.

Prat erea nisi ertt minimum , parvijjima

' qu/eque.

Corpora conjlahunt ex partibus infnitit.

grippe uhi drmidia parlU , parssemper

habebtt.


Demidiam partem , ntc res proefinitt

, uUa.


Quod absurdissimum est;& si processus

in insinitum passim damnant , quare

in continuoadmittunt ? Probat insuper

itideml, i.Lucretdari minima corpo

ra, quoefintirrvifibilia, inductione venti,

odorum, dispersi humoris, attritionis,

& consumptionis annulorum,

metallorum &ccum autem omne mixtum

resoh'atur in sua principia ,fequitur

omnia corpora ex minutissimis , & indiviflbilibuscorpuseulisconstare.

OBavum Fundamentum. Experien

tial & rationi subvenit autoritas præclarissimorum

philosophoruoe,& facili

tai
187

tas omniaexplicandi. mdivisibiliattaque

agnovic Empedocles, cujus ingenium

Lucretius tanti facit; Secutusest

Leucippus, Zeno, Anaxagoras, Epi

curus , Protagoras, Plato, Hippocra

tes , ut patet in 1. de camibus : si tamen

apocryphus non est , subscripsit inter

Latinos Lucretius , Isidorus , Seriner*

tus, & alii ; inter Arabes, Avicenna,

& Mesue , & innumeri alii , quos recenscre,

minoris utilitatisest, quamlaboris,

suffragta mim pmderamets ,non ntimeramus.

Quam autem facile omnia

explicentur, admissis atomis, aliorum

esto judicium. Ego quidem arbitror,

re diuperpensa, nulliusunquamscientiam

naturalem fore abfolutam , quin

Empedoclem , Democritum , Aristote-

1em , Platonem , & Anaxagoram jungat

recentioribus, 8cab unoquoq»e, quod

verum est, rejeSlisfalfis,eligaf. his enim

principibus peculiar! ratione cæleste

lumen affulsit , & quamvis corporis imbecillitate

multa corruperint, plurima

tamen, quæ sideilumine discemimus,

scripsere verissima.

Probavimus trgo 0B0 raitonilas omnia

tx atomis conjlarcquod irat defignationis

noflr*.

Pioi
188 D IS PUT AT. II.



pROPOSITIO XX.

Atami definttknem dart,

f\ Bservo primo , dari Entia quædam,

qua; nullo modo , ne quidem per

intellectual, dividi possunt,utpunctum

Mathematicum , si tame n inter possibilia

accenseri debet.

Observo /ecundo, dari Entia quædam

intrinseceindivisibilia, extrinsece vero

penes dcsignationem , vej commensurationem

, quam habent ad aliquid aliud,

esse divisibilia: sic Jlngelus, qui

commensuraturspatiodivisibili,rfmwM,

qua* adæquatur corpori , Dei atcmitai,

cuitempus correspondet , quæ quidem

divifibilitas vocaturame Mathemaiica,

ad d'&n&ionem physic* , quæ partium

unionem reipsasolvit.

Observo tertio, rationem materialitatis

nonessesitam inipsadivisibilitate,

ita ut omne indivisible censeatur esse

spirituale ; quod nqvum videri non

debet , cum multi philosophi existimarint

brutorum persectorum

indivisibiles , totasque simul perire,

& ipse Vasquex censuit ma-mam pr'imamfinequantitttte



esse tot am in toto , &

totam in qualibet parte ; sussicit igitur

ad
189

ad conceptum materialitatis, ut dicat,

vsl dcpendentiama subjecto , vel ordinem

ad quantitatem, -e/etiam appe*

tentiam unionis cum alii?, ejusdem secum

naturæ , quorum interventu possit

sieri totius ab illis compositi divifiophysicA:

his poiitis,

Atomus desiniri potest, Materials

physic aaut exten fionts radix , (3- initium,

Utenimquantitatis discrete unitas est

radix, lineæ Mathematicæ principium

estpunctum; sicetiamphysicæ,'&sensibilis

continuitatis origo est atomus:

dixi materialis extensions , ut desinitio

atomis omnibus convenerit, tumsubstantialibus

, tum accidentalibus ; cum

enim ex princip. 7. Quidquid recipitur,

per modum recipienris recipiatur, sequiturex

una atomoignis , educi unam

atomum quantitatis, & aliorum : accideniia

enim , tum in intensione , tum in

extensione, atomis confiant: dixiphyjt'

ea, quia atomus una, etsi habcat suas

dimensiones , non tamcn facit conti

nuum physicum , sed tantum Mathematicum

: neque enim subsensumcadit.

Verum,wt melius hæc doctrinapercipiatur

: subdo atomorum categoriam,

ut singulas specisics desioiamus. Ato

mus dividitur in substantialem & acci

dents
190

dentalisunt absolute, & modales. Sub

titulo subltantialium repono elementares

, non elemenlares. Sub illis pono

igneas ,aqueas , terreas, & sub istis ac

rMJ,nequeenim inixta corpuscula sunt

atomi , quamvis de illis sub atomorum

nomine egerit Sennertus loco citato.

Atom us fca.c\ue fubjtimtialis ; est Entitas

corporea , substantialis simplex , 8c

purissime homogenea , indivisibilis ex

naturasua , per se primo exigitiva quantitatis,

cujusbenesiciosit impenetrabilis,

& ad continuum physicum componendumordinata.

Atomus'ignea , est entitas corporea,

substantialis simplex , &pure homoge

nea, indivisibilis ex natura sua, calida,

gulucida. fecundum qnid, ordinata a na

tura ad mixtum cum aliis elementorumatomis

faciendum : dixi, lucida se

cundum quid, nam atomi igneæ nonk.

cent, nisi certss conditionibus , dequibus

suo loco , cap. ultimo, disp 3.,

Atomus aquea , est entitas corporea,

substantialis, pure homogenea, indivL

sibilis ex naturasua, humida, &diaphana,

ordinata a natura ad mixtum

cum aliis elementorum atomis facien

dum.


Atomus terrea, est entitas corporea,

sub.
192

substantialis simplex , & pure homogenea,

indivisibilisex naturasua, frigida,

& adiaphana , secundum quid , ordinata

anaturaad mixtum cum aliis elementorum

atomis faciendum. Dixi, adiaphanam

secundum quid , quia certis

conditionibus policis , funt diaphan* ,

illissublatissunt terminate, de quibus

disp. 3. cap. ult,

Atom us aerea , est entitas corpnrea ,

substantialis simplex , & pure homogenea

, indivisibilis ex naturasua, nullis

qualitatibus primis , secundisve sensibilibus

prædita , omnium tamen fere

capax, ordinata a natura, ut agent mm

activitatem sinceram, & puram , ad

passum transmittat, poros subeat , vapores

diluat , vacuum impediat, 8c c,

Atomi vnentium , vel mixtorum ,

quas multomelius minima naturali vocaremus,

suntexiguæquædamparticu-

Iæ,heterogeneæ,indivisibiles secundum

quid, hoc eft , eaconditione, ut eadem

forma in ipsis maneat, divisibiles vero

in atomos simplices, sed de his sermo

non est , cum proprie loquendohujusmodisint

mixta.

Vnum annoto. In viventibus , v g. in



Dostları ilə paylaş:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   20


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə