Summa caietana de pctis Et noui testamẽti iẽtacula



Yüklə 5.7 Mb.
səhifə99/100
tarix14.08.2018
ölçüsü5.7 Mb.
1   ...   92   93   94   95   96   97   98   99   100

sacros canones & veritatis doctrinam pie interpretari. Vnde

qui vouit triduo ieiunare aut aliquam elemosynam dare abs

prefixo tempore, tenetur adimplere illo tempore quo ipsum non

remordeat conscientia ꝙ fuerit in mora: quoniam ꝗ̈diu ei vide=

tur ꝙ non sit in mora, interpretandum est ꝙ non sit elapsum

tempus intentum ab ipso vouente. Hinc enim intentio vouentis

discerni potest.Caue autem ne fallaris / putans in varijs casi=

bus & euentibus occurrentibus votum non ligare quia persona

quando vouit si hec preuidisset non fecisset votum. Falsa est

hec imaginatio & destructiua omnium humanorũ cōtractuũ.

Multi nā cōiugati nō obligaren{t$} ad cōiugiũ: quia si p̃uidissent<-P>

@@0@

@@1@Voti irritatio ⁊ dispensatio.



<-P>que euenerunt non contraxissent tale matrimoniũ. Et similiter

multi professi non tenerentur ad religionẽ: quia si tunc que post

occurrerunt cogitassent/non fecissent professionis votum. Et sic

de alijs. Caue ergo ne fallaris: sed de efficacia intentionis vouen

tis senti vt ante dictum est.

Ex parte Demũ dispensationis/ cōmutationis/irritatio=

nis, vota qñ oportet confessorem iudicare.

Vbi scito/ꝙ quia irritare votũ/ꝑtinet nō ad ecclesiasticā au=



thoritatẽ vłr, sed directe spectat ad ptātẽ dñatiuā seu quasi dña

tiuā rei votiue, ideo ad irritandũ votũ subditi/ sola ptās dñatiua

cũ volũtate irritandi sufficit. ita ꝙ persona subdita non est rea

fracti voti, si is qui habet dñium super re voto promissa/nō vult

votũ valere. Et rō est: quia quilibet dñs pōt vti sua libertate.Et

hinc fit vt vxo℟/puella℟/seruo℟ / puero℟ & religioso℟ vota, si

irriten{t$} a maritis/parẽtibus/dñis/p̃latis/nō obligent. Et q plus

est/si semel maritus aut dñs audito subditi voto consenserit &

postea reuocauerit licentiam, non peccat subditus non adimplen

do votum: sed peccat qui semel concessit & postea pro libito re=

uocat: vt habes ex. xxx. ca. numeri/adiuncta glosa augustini, &

diffuse in commentarijs nostris predictis.

Ad dispensandum vero votum exiguntur duo: authoritas



ecclesie & causa rationabilis. Et de authoritate quidem ecclesie

satis patet. De causa vero rationabili ꝙ requiratur supponimus

hic: vtpote discussum in dictis commentarijs. Ita ꝙ si prelatus

etiam papa pro libito dispensaret/non esset audiendus: quia non

habet potestatem nisi in edificationem ecclesie, nec est domi=

nus sed dispensator. quod non potest abs ratione intelligi.

Rationabilis autem dispensandi causa est honor christi &



vtilitas ecclesie, & vt vno verbo dicatur maius bonum ꝗ̈ sit

votiua exequutio: quoniam si ob maius bonum fit dispensatio,

saluatur & maior christi honor/& maior ecclesie vtilitas spiri

tualis. Consueuit autem oriri huiusmodi maioritas boni ex ali=<-P>

@@0@

@@1@Voti commuta. ⁊ omissionis purga. 236

<-P>quo horum trium: hoc est si exequutio voti reddita esset illicita/

vel inutilis / vel maioris boni impeditiua. Et propterea oportet

magna vti ratione in dispensando vota: quia dispensatio tollit

votum & quantum ad materiam & quantum ad vinculum.

Ad cōmutandũ vero vota licet regułr exiga{t$} authoritas ec=



clesie, qñ tñ euidẽter cōstat in melius & gratius deo cōmutari/

nō est reus fracti voti qui sic cōmutat propriũ votum abs alia

authoritate: vt si hñs votũ terre sancte cōmutet in votũ religio=

nis: & sic de similibus. Et rō est: quia deo cui promissio facta

est/satisfit plenius dando maius & acceptius ei bonum.

Et quia commutatio non tollit vinculum voti sed mutat voti



materiam / & commutatio de rigore iuris sufficiens uidetur si

fiat in aliquid equale, ideo ad commutationem voti vltra au=

thoritatẽ ecclesie exigitur ad minus equalitas materie: vt scilicet

illud in quod cōmutatur/ equiualeat exequutiōi debite ex voto.

& propterea si est votum peregrinationis, habenda est ratio nō

solum laboris / sed expensarum quas fecisset peregrinando: qm̃

hec omnia cadunt sub voto concomitanter. & sic de similibus.

Ex parte autem cause cōmutandi vt rationabiliter fiat/ ꝗ̈uis de=

beat aliqua impotentia aut difficultas aut maioritas materie aut

vtilitas aut aliquid eiusmodi mouere, si tamen gratiose conde=

scenditur in persona dei a cōmutante/omnis occasiosufficere vi

detur/ ex quo a gerente vices christi cōmutatiuam habente po=

testatem acceptatur: quum sola materia cōmutetur, & semper

concurrat petentis cōmutationem / promptior voluntas ad exe=

quendũ cōmutatā materiā ꝗ̈ promissam. Vt tñ cōmutans tutior

sit, cōmutet semꝑ in aliquid melius quantũcun parũ melius.

Memento quo confessor ꝙ omissio votorum non purgatur



sola penitentia, sed vltra penitentiam de voti fractione/ exigitur

exequutio voto promissa: quia promissio deo facta remanet

semper viua donec exoluatur, nisi reddita sit impossibilis aut

illicita &c. vt ante dictum est. Et propterea qui vouit aliquid<-P>

@@0@

@@1@Vsura.

<-P>efficere aliquo tempore & non seruauit promissum in fra tem=

pus, & tenetur ad penitentiam de fracto voto/& tenetur adim

plere promissum ꝗ̈primum pōt.Et hec intellige nisi votũ fue=

rit onus temporis: quia tunc sufficit sola penitentia. Appellatur

autem onus temporis/quando votum est factum propter illud

tempus precise: vt siquis vouisset ieiunare in vigilia sancte marie

magdalene ꝑꝑ honorẽ magdalene, si nō ieiunat in vigilia illa/

sufficit sola penitentia: quia ieiuniũ illud votiuũ erat onus tꝑis

scilicet vigilie illius: sicut ieiunia ecclesie in vigilijs / sunt onera

illo℟ die℟ precise. Si vero vouisset ieiunare triduo in fra mẽsem

pñtem, si nō ieiunauit/tene{t$} & ad penitentiā / & ad ieiunandũ

triduo ꝗ̈primũ pōt: quia tale ieiuniũ votiuũ non est onus illius

temporis, sed tempus est appositum vt mensura in fra quā debet

impleri. Et sic de similibus iudica.

VSura (Hoc ẽ lucrũ ex mutuo)

iniqua ẽ: quia aut bis ven

ditur idem/aut venditur quod nō est.

Hoc est quia aut pecunia bis vendi{t$}/

semel pro sorte & iterum pro lucro,

aut vsus pecunie qui nō est p̃ter pecu

niam/venditur. Et propterea est pctm̃

mortale: vtpote cōtra iustitie charitatẽ.

Et quia vsura distinguitur in vsurā mentalem tm̃ & in vsu



ram extrinsecā/& vsure pctm̃ ex proprio gñe est pctm̃ in exte=

riori opere consistens/quia est ad alterum iniustitia, ideo tractan

dum est de vtra/sed prius de vsura exteriore: que consistit in

hoc quod est lucrari ex mutuo/interueniente pacto explicite vel

implicite.

Vbi nota Primo, ꝙ ad lucrum vsurarium requirun=

tur & sufficiunt quātum est ex parte ipsius

lucri / due conditiones. Prima est ꝙ sit aliquid pecunia eslima

bile. Secunda est ꝙ non sit suum.



@@0@

@@1@Vsura exterior. 237


Vnde ex hisconditionibus redditur ratio & declaratio mul=



torũ casuum.Primus est. Siquis mutuat ad hoc vt ille sit sibi

amicus/non est vsura: quia amicitia non est pecunia estimabi

lis. Nulla tamen pōt hic conuentio ciuilis interuenire: quia ami=

citia est res cui repugnat obligatio ciuilis. quia amicitia est inte

rior amor spontaneus: obligatum autem ciuiliter est necessitati

subiectum, ita ꝙ velit nolit tenetur exhibere illud. Vñ ridicula

esset obligatio ciuilis ad amicitiam / que pecunia estimari non

potest.

Secundus est. Siquis mutuat vt redhibeat suum apud petentẽ



mutuum qũolibet occupatum aut detentũ / non est vsura: quia

nihil lucratur/sed suum recuperat.

Tertius est. Siquis mutuat vt redimat vexationem suā / non



est vsura: quia nihil lucratur non suũ, sed quod suũ est seruat.

vt siquis mutuat alicui cōminanti sibi aut suis, & hinc exuit se

a multis sumptibus quos oportet ad sui tutelam facere. & sic

de qualibet alia redemptione vexationis sue.

Quartus casus est. Siquis ex hoc ꝙ mutuat incurrens dānũ/



deducit in pactum vt soluatur sibi vltra sortem suum interesse

quod incurrit ex mutuo. Verbi gratia / quia accepit sub vsuris

vt mutuet illi: vel quia minoris vendit rem suā vt habeat pecu=

niam quam illi mutuet. & sic de similibus. Nulla siquidem hic

interuenit vsura: quia nullum ex mutuo lucrum est, sed sola

vitatio proprij damni. decet. n. mutuantem seruare se indemnẽ.

Et hoc quo ad damnum emergens.

Quintus casus est quo ad damnũ lucri cessantis. Siquis pecu=



niam pro parata in promptu negociatione expositurus in veri/

tate/vt occurrenti casui necessitatis proximi ex charitate subue=

niat mutuat/ac damnum cessantis lucri sibi persolui vltra sor=

tem deducit in pactum, vsura non est si due adsint cōditiones.

prima est/ꝙ mutuans ex hoc mutuo impediatur vere a lucro.

quod tunc non est quando mutuans habet aliam pecuniā quā

potest mutuare: quia si aliam habet non impeditur ex mutuo<-P>

@@0@

@@1@Vsura exterior.

<-P>a lucro. Secunda est ꝙ non totum lucrũ speratũ ex illa negocia

tione/deducatur in pactũ: quia lucrũ in potentia non est adhuc/

& pōt multipliciter impediri: ac ꝑ hoc nō valet tantũ quantũ si

esset in actu. Et propterea si exolueretur totum, solueretur plusꝗ̈

debet solui. Vñ pōt aliqua pars lucri cessantis ad arbitrium boni

viri taxari/vt sit contractus licitus. De quo diffuse vide in com=

mentarijs nostris suꝑ secundāsecunde. q. lxxviij. ar. ij. ad primũ.

Sextus est. Siquis mutuat alicui eo pacto vt remutuet sibi qñ



ipse indigebit/vsura est: quia obligatio ista pro quanto est ciuilis

est pecunia estimabilis. Quāuis enim accipiens mutuũ tenea{t$}

ex debito morali ad remutuandũ qñ opus eri: & poterit, non

tene{t$} tñ ex debito ciuili: quale debitũ ori{t$} ex pacto. Vñ quũ obli

gatio ista sit pecunia estimabilis, nō pōt ex mutuo in lucrũ duci

abs vsura.

Septimus est. Siquis mutuat alicui eo pacto vt veniat ad mo=



lendum in mola sua/aut ad emendũ ab officinasua/aut aliquid

hmōi, vsura est: quia obligatio ista ad molendũ in hac mola/

ad emendum ab isto/& hmōi, vendibilis est. & ideo non licet

ex mutuo hoc lucrum aliene obligationis reportare.

Octauus similis isti est. Siꝗs mutuat alicui dño tꝑali eo pacto



vt cōcedat sibi officiũ p̃toris/vel aliquod aliud offm̃, vsura est:

quia cōcessio ista vendibilis est. Et ꝑꝑea nō licet ex mutuo lucrũ

talis cōcessionis exigere.Discerne tñ in his casibus duo lucra.

Alterũ vsurariũ: & alterũ licitũ. Nam vsurarium lucrũ est ob

ligatio ad remutuandũ/obligatio ad molendũ in hac mola/obli

gatio ad emendũ ab hac officina / obligatio ad concedendũ tale

officiũ/& sic de similibus. Licitũ vero lucrũ est merces debita

pro mola/preciũ re℟ venditarũ/stipendia & prouentus officij/

& sic de similibus: quia ista lucra nō sunt ex mutuo, sed ex alijs

contractibus/seruitijs/industrijs/operis/officijs &c. Et propterea

in istiusmodi vsuris non tene{t$} qui sic mutuauit ad restituendũ

mercedẽ mole/preciũ vendita℟ re℟/stipẽdia prouentus officij/<-P>

@@0@

@@1@Vsura exterior. 238

<-P>& similia. sed vltra penitentiā de pctō vsure/tene{t$} primo ad re

laxandũ vinculũ obligationis de cōtinuanda mola aut officina/

de cōtinuanda manutentione in officio: quia hmōi obligatio est

lucrũ vsurariũ. & tene{t$} secundo ad recōpensandũ illi pro ista

obligatione: que vendibilis erat ꝗ̈uis ille noluisset vẽdere ip̃am.

Ad arbitriũ aũt boni viri spectat determinare quātũ pro hmōi

obligatione restituendũ sit vt satisfiat secũdũ equalitatẽ iustitie.

Nonus est. Siquis mutuat dño vel cōitati eo pacto vt donec re



stitua{t$} sibi mutuatũ nō soluat gabellas, vsura ẽ: quia ex mutuo

lucrũ reportat exemptionis a debita solutiōe gabella℟. Cōstat. n.

ꝙ hec exemptio pecunia estimabilis est. & tene{t$} iste ad restōnẽ

cōmunitati seu dño gabelle de toto retento q soluere debuisset:

quia lucrum vsurarium est.

Decimus casus ẽ. Siquis mutuat alicui centũ ea rōne vt emat



a mutuante q̃dā sua iura desperata aut inutilia/aut agrũ sterilẽ/

aut aliquid hmōi, vsura est pessima. Tum quia mutuũ/damnũ

infert proximo annexe male emptionis. Tum quia ẽt si res que

venales proponun{t$} essent vtiles valde, cōtra naturam cōtractus

mutui est ꝙ is cui mutuatur obligetur ciuiliter ad emendũ seu

quodlibet aliud: vt dictum est.

Vndecimus est. Siquis mutuat suꝑ pignora ea ratione vt hẽat



tres pro centenario/nō quasi lucrũ ex mutuo/sed quasi subsidiũ

ac stipendium necessarium ad custodiam pigno℟ & excussionẽ

& alia hmōi, vsura est: qm̃ in veritate iste non mutuaret nisi lu

cra hec ex hoc ꝙ mutuat expectaret. Ex hoc autem non sequi{t$}

errare illos qui pignora onerosa bona fide accipientes/volunt in

demnes se seruare: sicut. n. nō debent ex pignore fieri locupletio=

res/ita nec pauperiores: & sicut fructus pignoris sunt compu=

tandi in sortem, ita expense qualitati pignoris annexe imputāde

sunt domino pignoris.

Duodecimus est. Siquis mutuat alicui nauiganti mille ea ra



tione vt cum ipso eodem mutuante fiat cōtractus assecurationis<-P>

@@0@

@@1@Vsura exterior.

<-P>dictorum mille / soluendo eidem mutuanti tot pro centenario,

vsura est. vera quidem: quia mutuans vltra sortem vult obli

gationem ad subeundum cōtractum assecurationis. presumpta

autem: quia mutuum ad hoc lucrum tendere videtur. Et ideo

damnatur in ca. nauiganti. de vsuris.

Nota Secundo / ꝙ quia lucrum vsurariũ est ex mutuo,

ideo siquis non mutuat sed accōmodat seu locat aut

vendit pecuniā cũ pacto recipiẽdi aliquid plus/ nō est vsura: sed

liciti sunt hmōi cōtractus, dũmō pacta sint moderata iuxta qua

litatẽ tempo℟ &c. Et siłr si aliunde ꝗ̈ ex mutuo lucrũsuꝑuenit.

Et hinc habes claritatem plurium casuũ. Primus est. Siquis



accōmodat pecuniā alicui ad ostentationẽ faciendā (vt numu

larij solitisunt mōstrare publice quasi aceruos numo℟ aureo℟)

& exinde vult sibi lucrũ aliquod, non est vsura: quia non ex

mutuo sed ex accōmodata & quasi locata pecunia lucrũ bẽt.

Secundus est similis. Siquis locat pecunias aureas ad ponen=



dum in balneo vel brodio & hmōi, si inde vult moderatũ lu=

crum/nulla est vsura.

Tertius. Siquis numos aureos vendit pro argenteis / & inde



moderatũ lucrum exigit, nulla est vsura. Et rō horum & simi

lium casuum est: quia pecunia in istis cōtractibus non mutua

tur, sed quasi res quedam accōmodatur/locatur/venditur: sicut

licite in similibus casibus aurũ non monetatum/gemme/iocalia

& alia huiusmodi possent accōmodari / locari aut vendi cum

honesto lucro.

Quartus casus est cum lucrum venit ex mora debitoris. Ita



ꝙ postꝗ̈ debitor non soluit tempore debito/potest creditor duo

lucrari: scilicet penam conuentionalem, & aliquid pro interesse

tam damni emergentis ꝗ̈ lucri cessantis. Nullum siquidẽ excre=

mentum huiusmodi est vsurarium: quia non ex mutuo proue=

nit/sed ex mora debitoris.Et hec intellige si & ꝗ̈diu contra vo

luntatem creditoris contracta est & durat mora. Nam si credi

tor prorogasset terminum aut esset contentus de mora cōtinuan<-P>

@@0@

@@1@Vsura exterior. 239

<-P>da, vsura esset: quia ex mutui continuatione seu cōseruatione lu

crum proueniret/& non ex mora. non enim est in mora qui cō

sentiente creditore moratur, sed solus qui inuito creditore differt

solutionẽ.Et hec dicta sint de vsura ex mutuo explicite.

De vsura Autem consurgente ex mutuo implicite

(hoc est ex incluso seu interpretato mu=



tuo in alijs contractibus: puta emptionis & venditionis &c.)

dicendum nunc est.

Primus ergo casus est. Siquis vendendo/pluris non pio & mo



derato sed rigoroso precio vendit quia expectat tempus quo sibi

soluendum est, vsuram committit: quia quasi mutuum est ex=

pectatio temporis. Qñ tñ venditor seruaturus erat res in aliud

tẽpus vendendas, pōt vt supra dictum est/vendere pluris ꝗ̈ nũc

valẽt iuxta ambiguũ verisimile p̃ciũ futuri tꝑis.Et similiter


Dostları ilə paylaş:
1   ...   92   93   94   95   96   97   98   99   100


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə